fa ارزیابی بازده ژنتیکی در تلاقی‌های بین‌گونه‌ای جنس Carthamus با استفاده از شاخص تحمل تنش خشکی و گزینش تک بوته تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">گونه‌های وحشی گلرنگ منابع مهمی از نظر دارا بودن ژن‌های مطلوب برای بهبود بسیاری از صفات مهم گلرنگ زراعی<br> مانند افزایش تحمل خشکی، شوری و عملکرد محسوب می‌شوند. به همین جهت برای دستیابی به بازده ژنتیکی بالا در نسل‌های<br> بعد، خویشاوندان وحشی تلاقی‌پذیر با گونه اهلی گلرنگ از اهمیت خاصی برخوردار هستند. در آزمایش حاضر سه<br> گونه</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">C. tinctorius,</span></span></span></em></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> <em>C. palaestinus</em></span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">C. oxyacanthus</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با یکدیگر تلاقی داده شده و سه جمعیت در حال تفرق از آنها بدست آمد. ترکیب روش گزینش تک بوته (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Single plant selection; SPS</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و شاخص تحمل تنش (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Stress tolerance index; STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) برای هر سه جمعیت مورد مطالعه در نسل‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F5</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> انجام شد و بازده ژنتیکی برای تمامی صفات مورد ارزیابی از جمله عملکرد دانه در هر دو محیط تنش خشکی و بدون تنش بدست آمد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌ها از گروه‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">D</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در نسل </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، دقیقا در همان گروه‌های</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">D</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> نمودار سه بعدی نسل </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F5</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> قرار گرفتند که نشان دهنده کارایی بالای گزینش می‌باشد. پاسخ به گزینش در جمعیت‌های حاصل از تلاقی بین گونه‌ای در محیط‌های تنش و بدون تنش معیارهای مناسبی را برای بهبود عملکرد دانه مشخص کرد. مقادیر بالای پاسخ به گزینش به همراه برآورد بالایی از وراثت پذیری عمومی برای چندین صفت، نشان دهنده مشارکت بیشتر تنوع ژنتیکی نسبت به عوامل محیطی بود. نتایج نشان داد که تعداد دانه در طبق، قطر طبق، وزن طبق، وزن صد دانه و تعداد انشعابات جانبی با دارا بودن وراثت پذیری خصوصی بالا در شرایط تنش خشکی می‌توانند به عنوان صفات مهم و کلیدی در برنامه‌های اصلاحی گلرنگ مورد استفاده قرار گیرند. بر اساس نتایج این آزمایش، ترکیب </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SPS</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در شناسایی ژنوتیپ‌های برتر در نسل‌های در حال تفرق تلاقی‌های بین گونه‌ای گلرنگ در محیط‌های تنش خشکی و بدون تنش مناسب است. </span></span></strong> Wild relatives of safflower are considered a useful source of desirable genes to develop improved cultivars for important agronomic and physiologic traits such as drought and salinity tolerance as well as increasing seed yield. Among wild species, cross compatible species are highlighted to obtain high genetic gain in next generations. In the present study, <em>Carthamus tinctorius, C. palaestinus</em> and <em>C. oxyacanthus</em> were crossed with each other and three segregating populations were developed. Single plant selection (SPS) and stress tolerance index (STI) were jointly employed in F4 and F5 generations for these three populations<span dir="RTL">.</span> Genetic gain was obtained under both water stress and non-stress conditions for several traits including seed yield. Genotypes from A and D groups of the three-D plots in F4 generation were repeated exactly in the same groups in the three-D plots of F5 generation indicating a very high selection efficiency. Response to selection in different interspecific populations under water stress and non-stress conditions identified suitable criteria for improving seed yield<span dir="RTL">.</span> High response to selection plus high broad sense heritability for several traits indicated the contribution of genetic variation more than environmental factors. Number of seed per capitulum, capitulum diameter, capitulum weight, 100-seed weight and number of branches had high narrow-sense heritability, and could be suggested as important and key traits for safflower breeding programs in water limited conditions. It is concluded that combining STI with SPS method in safflower interspecific breeding may efficiently identify superior genotypes in the early segregating generations under water stress and non-stress conditions. پاسخ به گزینش, تلاقی بین‌گونه‌ای, تنش خشکی, گلرنگ و وراثت پذیری. Drought stress, Heritability, Interspecific hybridizations, Response to selection and Safflower. 303 314 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-575&slc_lang=fa&sid=1 Fariba Shafiei-Koij فریبا شفیعی کویج 10031947532846004802 10031947532846004802 No Ph.D Student, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran دانشجوی دکتری دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان. Aghafakhr Mirlohi آقافخر میرلوحی 10031947532846004803 10031947532846004803 Yes Professor, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان Mohammad Mahdi Majidi محمد مهدی مجیدی 10031947532846004804 10031947532846004804 No Professor, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان Ghodrat alah Saeidi قدرت اله سعیدی 10031947532846004805 10031947532846004805 No Professor, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان Mohammad Badpar محمد بادپر 10031947532846004806 10031947532846004806 No Former MSc. Student, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran دانشجوی سابق کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان Ghasem Veisi قاسم ویسی 10031947532846004807 10031947532846004807 No Former MSc. Student, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran دانشجوی سابق کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان