fa اثر زمان کاشت بر رشد و عملکرد ارقام سورگوم علوفه‌ای (Sorghum bicolor L.) در کشت دوم در منطقه معتدل استان لرستان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور تعیین زمان مناسب کاشت و رقم مناسب سورگوم علوفه‌ای در کشت تابستانه (به&shy;عنوان جایگزین ذرت) در شرایط کمبود آب در منطقه معتدل کوهدشت لرستان، آزمایشی به&shy;صورت کرت&shy;های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار با تیمارهای زمان کاشت (4، 11، 18 و 25 تیر) (پس از برداشت گندم) و دو رقم سورگوم علوفه‌ای (پگاه و اسپیدفید) در تابستان سال‌های 1392 و 1393 </span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان اجرا شد. نتایج نشان داد که با تأخیر در کاشت تجمع ماده خشک گیاه و سرعت رشد گیاه کاهش یافته و رقم پگاه از این نظر برتر از رقم اسپیدفید بود. بالاترین ارتفاع بوته در سال&shy;های اول و دوم (به&shy;ترتیب 3/173 و 6/211 سانتی&shy;متر) از رقم اسپیدفید در زمان کاشت دوم به&shy;دست آمد. رقم پگاه در اکثر زمان‌های کاشت از شاخص سطح برگ و قطر ساقه بیشتری نسبت به رقم اسپیدفید داشت. بیشترین عملکرد علوفه تر (0/94 و 2/110 تن در هکتار) از رقم پگاه در زمان کاشت اول به&shy;ترتیب در سال اول و دوم آزمایش به&shy;دست آمد و تأخیر در کاشت باعث کاهش عملکرد علوفه تر و خشک در هر دو رقم شد. </span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج این آزمایش نشان داد که کشت دوم سورگوم رقم پگاه در اوایل تیر جهت تولید حداکثر علوفه تر و خشک برای مناطق معتدل مانند کوهدشت لرستان مناسب‌تر است.</span></span></strong> To determine the best sowing time and cultivar of forage sorghum in summer cropping as a substitute for maize under water deficit conditions in the temperate region of Koohdasht, Lorestan, Iran, a split plot<br> experiment in randomized complete block design layout was conducted with four replications and four<br> planting times (June 25 and 2th, 9th and 16th July) (after wheat harvest) and two forage sorghum cultivars (Pegah and Speedfeed) in main and sub plots, respectively, in the summer of 2013 and 2014 at Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Khorramabad, Iran. Results showed that delayed planting reduced dry matter accumulation and crop growth rate (CGR) and Pegah cultivar performed better than Speedfeed cultivar. Maximum plant height was achieved in Speedfeed cultivar in second planting time in first and second years (173.3 and 211.6 cm, respectively). Pegah cultivar had better performance than Speedfeed in leaf area index and stem diameter in most planting times. Pegah cultivar in first planting time had highest fresh forage yield (94.0 and 110.2 ton.ha^-1 in first and second years, respectively) and delay planting reduced dry and fresh forage yield. It concluded that the maximum dry and fresh forage yield of sorghum<br> (cv. Pegah) could be produced in June seed sowing and seems to be more suitable for temperate regions like Koohdasht, Lorestan, Iran. تجمع ماده خشک, سرعت رشد گیاه, سورگوم و عملکرد علوفه. Crop growth rate, Forage yield, Dry matter accumulation and Sorghum. 180 192 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-566&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Rafiee مسعود رفیعی rafieemasoud@yahoo.com 10031947532846004767 10031947532846004767 Yes پژوهش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران