fa گروه‌بندی ژنوتیپ‌‌های موتانت برنج (Oryza sativa L.) در شرایط تنش خشکی تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <a name="OLE_LINK25"></a><a name="OLE_LINK26"></a><a name="OLE_LINK248"></a><a name="OLE_LINK249"><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">تحقیق حاضر به صورت دو آزمایش جداگانه تحت شرایط تنش خشکی و </span></span></strong></a><a name="OLE_LINK111"></a><a name="OLE_LINK114"><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">آبیاری معمول</span></span></strong></a><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار، در سال زراعی 94-1393 در مؤسسه تحقیقات برنج کشور در رشت اجرا شد. مواد گیاهی مورد استفاده شامل ١٤ لاین موتانت برنج (هفت لاین از رقم هاشمی، شش لاین از رقم طارم‌محلی و یک لاین از رقم خزر) و <a name="OLE_LINK89"></a><a name="OLE_LINK90">چهار رقم هاشمی، طارم‌محلی، خزر و گیلانه</a></span> ‌بودند. تجزیه به عامل‌ها، در شرایط آبیاری معمول و تنش خشکی پنج و چهار عامل <a name="OLE_LINK222"></a><a name="OLE_LINK223">اصلی</a></span> را شناسایی کرد که به‌ترتیب 5/81 و 3/79 درصد تغییرات صفات را توجیه کردند. نتایج این تجزیه نشان داد که در</strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">هر دو شرایط <a name="OLE_LINK144"></a><a name="OLE_LINK145">آبیاری معمول </a></span>و تنش خشکی، انتخاب</span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بوته‌هایی با باروری خوشه و طول خوشه بالاتر و طول میانگره و ارتفاع بوته کوتاه می‌تواند به افزایش عملکرد دانه بیانجامد. ژنوتیپ‌ها بر اساس تجزیه خوشه‌ای در هر دو شرایط در پنج گروه دسته‌بندی شدند. تجزیه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">تابع</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">تشخیص</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">صحت صددرصدی گروه‌بندی‌ ژنوتیپ‌ها را در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">تجزیه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">خوشه‌ای نشان</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">‌داد. <a name="OLE_LINK224"></a><a name="OLE_LINK225">نتایج حاصل از تجزیه‌های مختلف،</a></span><a name="OLE_LINK226"></a><a name="OLE_LINK227"></a><a name="OLE_LINK435"> لاین‌های </a></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">TM6-230-VE-8-4-1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">TM6-250-10-7-1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">TM6-B-2-1-E</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">HM5-250-E-1-1</span></span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">را با</span></span></strong> <a name="OLE_LINK436"></a><a name="OLE_LINK437"><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">عملکرد</span></span></strong></a> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">دانه بیشتر در شرایط تنش خشکی (6/2227 کیلوگرم در هکتار) و صفات مطلوبی مانند باروری خوشه بالا (9/80) و طول خروج خوشه از غلاف پایین (3/6 سانتی‌متر) به‌عنوان</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">ژنوتیپ‌های برتر شناسایی کردند. میانگین عملکرد دانه ژنوتیپ‌های یاد شده در شرایط آبیاری معمول، 9/4739 کیلوگرم در هکتار بود. کاهش عملکرد دانه ژنوتیپ‌های مذکور بر اثر تنش خشکی، 53 درصد و برای کلیه ژنوتیپ‌ها، 60 درصد بود. بنابراین، ژنوتیپ‌های منتخب یاد شده می‌توانند در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">پیشبرد برنامه‌های</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">اصلاحی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">توسعه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">ارقام</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">جدید برنج</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">با تحمل بیشتر به تنش خشکی،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">مورد توجه قرار داده شوند.</span></span></strong> <a name="OLE_LINK240"></a><a name="OLE_LINK241"></a><a name="OLE_LINK251">The present study was conducted in two separate experiments under </a><a name="OLE_LINK110"></a><a name="OLE_LINK107">drought stress and normal </a><a name="OLE_LINK149">irrigated</a> conditions using randomized complete block design with three replications at Rice Research Institute&nbsp;of&nbsp;Iran in Rasht, Guilan, Iran, during 2014-2015 growing season. Plant materials included 14 mutant lines (7 lines from <a name="OLE_LINK98"></a><a name="OLE_LINK108">Hashemi,</a> 6 lines from <a name="OLE_LINK109"></a><a name="OLE_LINK112">Tarom</a> and one line from Khazar) and four commercial rice cultivars (Hashemi, Tarom, Khazar and Gilaneh). Factor analysis resulted in five and four main factors for normal irrigated and drought stress conditions, which explained 81.5% and 79.3% of the total variation, respectively. The results indicated that under drought stress and <a name="OLE_LINK148">normal irrigated condition</a>s, selection of plants with high grain <a name="OLE_LINK205"></a><a name="OLE_LINK206">fertility</a> (%) and panicle length and shorter plant height and internode length leads to increased grain yield. Cluster analysis classified the genotypes into five groups under both conditions. Discriminant function analysis indicated very high accuracy (100%) of grouping based on cluster analysis. The results of different analyses identified <a name="OLE_LINK440">rice lines; </a><a name="OLE_LINK438"></a><a name="OLE_LINK439">TM6-230-VE-8-4-1,</a> TM6-250-10-7-1, TM6-B-2-1-E and HM5-250-E-1-1 <a name="OLE_LINK444"></a><a name="OLE_LINK443"></a><a name="OLE_LINK442"></a><a name="OLE_LINK441">as superior genotypes with </a><a name="OLE_LINK119">higher grain yield </a>(2227.<a name="OLE_LINK451"></a><a name="OLE_LINK452">6 kg.ha^-1</a>) and the other desirable traits including high grain fertility (80.9%) and low panicle exsertion (6.3 cm) under drought stress condition. The average grain yield of these genotypes was 4739.9 kg.ha^-1 in normal irrigated condition. Reduction of grain yield due to drought stress was 53% for these genotypes, and 60% for all of genotypes. Therefore, these selected genotypes can be considered in rice breeding programs to improve drought tolerance germplasm. برنج, تجزیه تشخیص, تجزیه خوشه‌ای,تجزیه به عامل‌ها و تنش خشکی. Cluster analysis, Discriminant analysis, Drought stress, Factor analysis, Grain yield, Rice 148 164 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-538&slc_lang=fa&sid=1 Peyman Sharifi پیمان شریفی 100319475328460010729 100319475328460010729 Yes دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت Hashem Aminpanah هاشم امین پناه 100319475328460010730 100319475328460010730 No دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت Aliakbar Ebadi علی اکبر عبادی 100319475328460010731 100319475328460010731 No استادیار موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ‌ترویج کشاورزی Mohammadtaher Hallajian محمد طاهر حلاجیان 100319475328460010732 100319475328460010732 No