fa ارزیابی خلأ عملکرد گندم (Triticum aestivum L.) با استفاده از روش تحلیل مقایسه کارکرد (CPA) در استان گلستان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور تعیین خلاء عملکرد گندم و تعیین عوامل محدودکننده عملکرد و سهم هر یک از آن&shy;ها در ایجاد خلاء عملکرد، بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده مربوط به مدیریت زراعی (حدود 250 متغیر) از 684 مزرعه در سطح استان گلستان در طی دو سال زراعی 93-1392 و 94-1393، تولید گندم در سه شرایط شامل؛ دیم کم‌بازده (216 مزرعه)، دیم پرمحصول (119 مزرعه) و آبی (349 مزرعه) با استفاده از روش تحلیل مقایسه کارکرد (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CPA</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در هر سیستم یک مدل تولید تعیین و عملکردهای پتانسیل گندم تخمین زده شد که در شرایط دیم کم‌بازده، دیم پرمحصول و آبی به ترتیب 5025، 7954 و 8029 کیلوگرم در هکتار بود. با توجه به اینکه متوسط عملکرد این مزارع به ترتیب 1966 ، 3985 و 3936 کیلوگرم در هکتار بود، بنابراین خلأ عملکرد 60، 50 و 51 درصد تخمین زده شد. دلایل ایجاد این خلاء به ترتیب اهمیت در شرایط: الف- دیم کم‌بازده: عدم استفاده از دستگاه کاشت بذر در داخل بقایا (32 درصد)، وضعیت نامناسب بستر (17 درصد)، عدم محلول‌پاشی عناصر غذایی (15 درصد)، عدم استفاده از گاوآهن قلمی (15 درصد)، عدم مصرف علف‌کش (13 درصد) و عدم مصرف بهینه کود نیتروژن (9 درصد)؛ ب- دیم پر‌محصول: عدم وارد کردن بقولات در تناوب (26 درصد)، مساحت کم مزارع (21 درصد)، عدم مصرف بهینه کود نیتروژن (15 درصد) ، عدم مصرف بهینه کود پتاسیم (12 درصد)، عدم مصرف کود دامی (11 درصد)، عدم استفاده از زیرشکن (10 درصد) و عدم استفاده از قارچ‌کش (5 درصد)؛ ج- آبی: آبیاری (27 درصد)، عدم مصرف بهینه کود نیتروژن (25 درصد)، عدم رعایت تاریخ کاشت بهینه (20 درصد)، عدم استفاده از رقم مناسب (10 درصد)، عدم استفاده از زیرشکن (9 درصد) و عدم استفاده از فاروئر (8 درصد) بودند. به نظر می‌رسد که با مدیریت صحیح مزارع و در نظر گرفتن عوامل خلاء عملکرد ذکر شده، می‌توان عملکرد دانه گندم در استان گلستان را در مزارع دیم کم‌بازده در حدود 3000 کیلوگرم در هکتار و در مزارع دیم پرمحصول و آبی در حدود 4000 کیلوگرم در هکتار نسبت به عملکردهای فعلی کشاورزان، افزایش داد.</span></span></strong> In this study, all information about management practices in wheat crop were recorded and measured (including 250 variables) from 684 irrigated and rainfed wheat fields during two growing seasons of 2013-2014 and 2014-2015 in Golestan province, Iran. Wheat production in Golestan province can be divided into three production systems including low- yielding rainfed, high- yielding rainfed and irrigated wheat. This study covered 216 fields in low-yielding rainfed, 119 fields in high- yielding rainfed and 349 fields in irrigated wheat and evaluated using comparative performance analysis (CPA). In each system one production model was identified and according to this model, potential yields of wheat were estimated<strong>.</strong> The results showed that while the average yield of farmers were 1966, 3985 and 3936 kg kg.ha^-1, they could harvest up to 5025, 7954 and 8029 kg.ha^-1 in low-yield rainfed, high- yielding rainfed and irrigated farms, respectively, hence there were yield gaps of 60, 50 and 51%, respectively. The most important factors found for these yield gaps in low- yielding rainfed system included: use of no-till planter (32%), seedbed prepartation (17%), foliar fertilization (15%), chisel (15%), herbicide (13%) and nitrogen fertilizer (9%). The most important factors for yield gaps in high- yielding rainfed system included: legume rotation (26%), field size (21%), nitrogen fertilizer (15%), potassium fertilizer (12%), manure fertilizer (11%), subsoiler (10%) and fungicide (5%). However, the most important factors for yield gaps in irrigated wheat system included: irrigation (27%), nitrogen fertilizer (25%), sowing date (20%), use of N8720 cultivar (10%), subsoiler (9%) and using of furrower (8%). It was concluded that with proper management of field and considering the listed yield gaps factors in each system, it would possible to obtain higher yield levels comparing with current yield levels that farners harvest. The amount of yield increased will be about 3000 kg.ha^-1 in low- yielding rainfed wheat system and about 4000 kg.ha^-1 in high- yielding rainfed wheat and irrigated wheat systems in comparison with current yield levels. پتانسیل عملکرد, تولید دیم, عملکرد واقعی و گندم. Actual yield, Rainfed wheat production, Wheat and Yield potential. 86 101 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-534&slc_lang=fa&sid=1 Amir Hajjarpou امیر حجارپور 100319475328460010741 100319475328460010741 Yes دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Arshin Soltani افشین سلطانی 100319475328460010742 100319475328460010742 No استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Ebrahim Zeinali ابراهیم زینلی 100319475328460010743 100319475328460010743 No دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Habibollah Kashiri حبیب اله کشیری 100319475328460010744 100319475328460010744 No مدیر ترویج کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان و عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات پنبه ایران Amir Aynehband امیر آینه بند 100319475328460010745 100319475328460010745 No دانشگاه شهید چمران اهواز Mohammad Nazeri محمد ناظری 100319475328460010746 100319475328460010746 No کارشناس دفتر گندم سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان