fa ارزیابی اثر متقابل ژنوتیپ در محیط برای عملکرد دانه ژنوتیپ‌های لوبیا قرمز (Phaseolus vulgaris L.) با استفاده از روش AMMI تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور بررسی اثر ژنوتیپ، محیط و اثرات متقابل ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه در لوبیا قرمز، 10 ژنوتیپ لوبیا در<br> یک آزمایش طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در پنج مکان (بروجرد، زنجان، شهرکرد، تبریز و خمین) طی دو سال<br> (1391 و 1392) مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس مرکب، معنی‌دار بودن اثرات ژنوتیپ، محیط و اثر متقابل ژنوتیپ<br> &nbsp;&times; محیط برای عملکرد دانه را نشان داد. متوسط عملکرد دانه ژنوتیپ‌ها از 8/1615 (شهرکرد در سال اول) تا 8/4069 کیلوگرم درهکتار (بروجرد در سال دوم) متفاوت بود. بر اساس نتایج تجزیه واریانس </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، محیط منبع اصلی تغییرات بود که 61 درصد از مجموع مربعات کل را به خود اختصاص داد. نتایج تجزیه واریانس </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> نیز نشان داد که اثر هشت مؤلفه بر عملکرد دانه معنی‌دار بود و اثرات باقی مانده (نویز) صفر در نظر گرفته شد. سه مؤلفه اصلی اول مدل </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> 8/79 درصد از کل واریانس عملکرد را توجیه کردند. بر اساس مقادیر سه مؤلفه اصلی اول، ارزش پایداری </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASV</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، پارامتر </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">D</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و شاخص پایداری ژنوتیپ (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GSI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، ژنوتیپ 5 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KS31290</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ با عملکرد متوسط شناخته شد. ژنوتیپ 4 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KS31285</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) با بیشترین میزان </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASV</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، پارامتر</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">D</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و بیشترین فاصله از مرکز نمودار بای‌پلات، ژنوتیپی ناپایدار شناخته شد. این ژنوتیپ عملکرد نسبتاً بالایی (2900 کیلوگرم در هکتار) داشت. بر اساس نتایج این آزمایش لاین اصلاحی </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KS31290</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> به‌عنوان ژنوتیپ قابل توصیه جهت معرفی برای مناطق اجرای آزمایش و اقلیم‌های مشابه شناخته شد.</span></span></strong> To study genotype, environment, genotype &times; environment interaction effects for grain yield on red bean, ten red bean genotypes were evaluated at five locations (Borujerd, Zanjan, Shahrekord, Tabriz, and Khomein) for two cropping seasons (2012- 2014). The experiment was conducted using a randomized complete block design with three replications. Combined analysis of variance for grain yield showed that the main effects of both genotypes and environments, and the genotype &times; environment interaction effect, were highly significant. Average environmental grain yield across genotypes ranged from lowest of 1615.8 kg.ha^-1 in Shahrekord in 2012 to the highest of 4069.8 kg.ha^-1 in Borujerd in 2013. Environment main effect was the main source of variation that accounted for 61% of the total yield variation. Analysis of variance of additive main effects and multiplicative interaction (AMMI) showed that eight IPCAs were significant and residue effects (noise) was considered zero. The first three main components of AMMI model explained 79.8% of the total yield variation. Genotype KS31290 was identified as the most stable genotype based on the values of the first three main components, ASV and D parameter. Genotype KS31285 with the highest ASV and D parameter, and the most distance from the center of biplot was unstable genotype. However, this genotype had higher yield (2900 kg.ha^-1). Based on the results of this experiment, KS31290 can be considered as a promising line for being released in areas with similar climatic conditions as those in experimental sites. اثر متقابل ژنوتیپ در محیط, پارامتر D, شاخص پایداری ژنوتیپ (GSI) و لوبیا قرمز. D parameter, Genotype×environment, Genotype stability index (GSI) and Red bean. 26 39 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-530&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadhasan Kooshki محمد حسن کوشکی 100319475328460010754 100319475328460010754 No عضو هیأت علمی، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Mahnaz Ghaedrahmati مهناز قائدرحمتی 100319475328460010755 100319475328460010755 Yes استادیار پژوهش، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Froud Salehi فرود صالحی 100319475328460010756 100319475328460010756 No استادیار پژوهش ، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Hamidreza Dorri حمید رضا دری 100319475328460010757 100319475328460010757 No استادیار پژوهش، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Seyyed Soudabeh Shobeiri سیده سودابه شبیری 100319475328460010758 100319475328460010758 No استادیار پژوهش، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Mohammadbaghre Khorshidi Benam محمد باقر خورشیدی بنام 100319475328460010759 100319475328460010759 No استادیار پژوهش، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی