fa ارزیابی پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های کلزا (Brassica napus L.) در مناطق سرد و معتدل سرد تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">اثر متقابل ژنوتیپ و محیط از مهم&shy;ترین مباحث در اصلاح گیاهان زراعی است و معیارهای آماری مختلفی برای ارزیابی آن معرفی شده است. در تحقیق حاضر، پایداری عملکرد دانۀ 22 رقم و هیبرید کلزا در دو تاریخ کشت توصیه شده منطقه و تأخیری طی سه سال زراعی (1393-1390) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی اسلام&shy;آباد</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> غرب مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیۀ واریانس مرکب نشان داد که تنوع ژنتیکی معنی&shy;داری برای اثرهای اصلی محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:symbol;"><span style="font-size:10.0pt;">&acute;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">محیط از لحاظ عملکرد دانه ژنوتیپ‌های کلزا وجود داشت. ژنوتیپ&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Hyola308</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Zarfam</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Shiralee</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">MHA01/18</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Elite</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Parade </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Opera</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> به ترتیب با 4487، 4475، 4442 ، 4408 ، 4350، 4333 و 4257 کیلوگرم در هکتار، دارای بیشترین عملکرد دانه بودند. نتایج تجزیۀ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> نشان داد که چهار مولفۀ اول اثر متقابل ژنوتیپ در محیط معنی&shy;دار بوده و مجموع مربعات آنها به ترتیب 7/40، 5/28، 1/17 و 1/12 درصد از مجموع مربعات اثر متقابل را به خود اختصاص داد. بر اساس دو مولفۀ اول، ژنوتیپ&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Kristina</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Parade</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Kimberly</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Elect</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Goliath</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Elite</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Shiralee</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با قرار گرفتن در مرکز بای&shy;پلات، دارای کمترین اثر متقابل بوده و بیشترین سازگاری عمومی را داشتند. بر اساس روش گزینش هم&shy;زمان &shy;عملکرد و پایداری تولید، ارقام </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Shiralee</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Hyola308</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Zarfam</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Parade </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;MHA01/18</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> Krsitina </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به‌ترتیب ژنوتیپ&shy;های پرمحصول و پایدار در آزمایش حاضر شناخته شدند.</span></span></strong> Genotype &acute; environment interaction is one of the most important concepts in plant breeding which can be estimated using diffrerent statistical procedures. In this study, seed yield stability of 22 oilseed rape genotypes under normal and late sowing dates was evaluated during three cropping seasons (2011-14) in West-Islammabad filed station, Kermanshah, Iran. Results of combined analysis of variance showed significant differences between environments, among genotype, as well as genotype &acute; environment interaction. Results also indicated that genotypes such as Hyola308, Zarfam, Shiralee, MHA01/18, Elite, Parade and Opera produced higher seed yield with 4487, 4475, 4442, 4408, 4350, 4333 and 4257 kg.ha^-1, respectively. Results of AMMI analysis showed that four principal components of genotype &acute; environment were significant at the 1% probability level. Proportional of sum of squares for the four principal components genotype &acute; environment were 40.7, 28.5, 17.1 and 12.1 percent, respectively. Based on the first two principal components of genotype &acute; environment, Parade, Kimberly, Elect, Goliath, Elite and Shiralee were positioned next to the center of biplot which implies high wide-adaptation. Simultaneous selection for stability and seed yield identified Shiralee, Hyola308, Zarfam, Parade, MHA01/18 and Kristina as high yielding and stable genotypes. اثر متقابل, پایداری, ژنوتیپ, کلزا و تجزیه AMMI AMMI analysis, Genotype, Interaction effect and Rapeseed 13 25 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-529&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Rezaizad عباس رضایی زاد 100319475328460010760 100319475328460010760 Yes استادیار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه ایران. Fakhreddin Moradgholi فخر الدین مرادقلی 100319475328460010761 100319475328460010761 No دانشجوی سابق کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه