fa مدل‌سازی موازنه نیتروژن خاک در تولید گندم (Triticum aestivum L.) در گرگان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p dir="RTL"><strong>چالش&shy;های زیست</strong> <strong>محیطی</strong> <strong>و</strong> <strong>اقتصادی</strong> <strong>ناشی</strong> <strong>از</strong> <strong>مصرف</strong> <strong>کودهای</strong> <strong>نیتروژنی</strong> <strong>در</strong> <strong>کشاورزی،</strong> <strong>لزوم</strong> <strong>توجه</strong> <strong>به</strong> <strong>افزایش بهره&shy;وری</strong> <strong>آن</strong> <strong>را</strong> <strong>ضروری ساخته است. هدف از این آزمایش شبیه&shy;سازی بودجه&shy;بندی نیتروژن در مزارع گندم منطقه گرگان در شیوه‌های مختلف مصرف نیتروژن</strong> <strong>(تولید گندم دیم بدون مصرف نیتروژن، تولید گندم دیم با مصرف نیتروژن کم، تولید گندم آبی بدون مصرف نیتروژن، تولید گندم آبی به شیوه رایج منطقه، تولید گندم آبی با مصرف نیتروژن زیاد، تولید گندم آبی با مصرف نیتروژن خیلی زیاد) با استفاده از مدل </strong><strong><span dir="LTR">SSM-Wheat</span></strong><strong> در یک دوره 21 ساله (1369-1389) بوده است. نتایج نشان &shy;داد که میانگین کل تلفات نیتروژن در بین شیوه‌های مختلف مصرف دارای تفاوت معنی&shy;داری بود. در کلیه شیوه‌ها، سهم تلفات نیتروژن به صورت گاز (81 درصد) بیشتر از آبشویی (19 درصد) بود. دامنه&shy; تلفات نیتروژن بصورت دنیتریفیکاسیون 9/5 تا 2/59 و میانگین آن 2/23 کیلوگرم در هکتار و دامنه&shy; نیتروژن تصعید شده صفر تا 9/14 و میانگین آن 8/5 کیلوگرم در هکتار بود. بیشترین نیتروژن آبشویی شده مربوط به شیوه تولید گندم آبی با نیتروژن خیلی زیاد بود که با سایر شیوه‌ها اختلاف معنی&shy;داری داشت و کمترین مقدار آبشویی در شیوه تولید گندم دیم بدون نیتروژن مشاهده شد که اختلاف معنی&shy;داری با شیوه تولید گندم آبی بدون نیتروژن نداشت. بالاترین بهره‌وری به ترتیب مربوط به شیوه‌های آبی رایج (26 کیلوگرم در کیلوگرم) و آبی با نیتروژن زیاد (9/25 کیلوگرم در کیلوگرم) بود که با سایر شیوه‌ها اختلاف معنی&shy;داری داشتند. بر اساس نتایج آزمایش حاضر، شیوه تولید گندم آبی رایج منطقه بدلیل صرفه‌جویی در هزینه، کاهش تلفات آبشویی، کاهش آلودگی زیست محیطی و آبیاری کافی و مصرف کود کمتر، مناسب&shy;تر از سایر شیوه‌های تولید گندم در منطقه گرگان شناخته شد.</strong></p> <p>Environmental and economic challenges resulting from the application of nitrogen fertilizers have increased concerns about its productivity in the agricultural systems. This study was conducted to evaluate SSM-Wheat model to simulate nitrogen budgeting with various nitrogen application scenarios (Dry land-without nitrogen, Dry land-low nitrogen, Irrigated-without nitrogen, Irrigated-conventional, Irrigated-high nitrogen and Irrigated-very high nitrogen) in rainfed and irrigated conditions in the wheat-based cropping systems of Gorgan region in Iran in a 21-years period (1990-2010). Results indicated that the average total losses of nitrogen were significantly different among different scenarios. In all scenarios, the proportion of nitrogen loss (81%), as gaseous was more than that of leaching (19%). Nitrogen loss by nitrification ranged between 5.9 and 59.2 kg.ha^-1with average 23.2 kg.ha^-1while nitrogen volatilization ranged between 0 and 14.9 kg.ha^-1with an average 5.8 kg.ha^-1. Also, the maximum nitrogen leached was associated with irrigated wheat-high nitrogen scenario that had significant difference with other scenarios. However, the lowest amount observed in the rainfed wheat-without nitrogen scenario that had no significant difference with irrigated wheat-without nitrogen scenario. The highest productivity was observed in irrigated wheat-conventional scenarios (26 kg.kg^-1) and irrigated wheat high nitrogen (25.9 kg.kg^-1) which was significantly different than the other scenarios. Therefore, irrigated wheat- conventional scenario was identified as suitable scenario in wheat production in Gorgan, Iran, due to cost saving, low leaching, less environmental pollution, adequate irrigation and less fertilizer use.</p> بودجه‌بندی نیتروژن, بهره‌وری نیتروژن, گندم و مدل SSM-Wheat Nitrogen budgeting, Nitrogen productivity and SSM-Wheat model. 218 231 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-517&slc_lang=fa&sid=1 Parisa Alizadeh پریسا علیزاده parysa.alizadeh@gmail.com 100319475328460010811 100319475328460010811 Yes Afshin Soltani افشین سلطانی 100319475328460010812 100319475328460010812 No