fa نگرشی بر قابلیت‌های توسعه کشت برنج هوازی در شرایط بحران کمبود آب در ایران تخصصي Special مروری Review <p dir="RTL"><strong>پدیده تغییر اقلیم و گرم شدن زمین منجر به بروز تغییرات آب و هوایی شدید از جمله وقوع خشکسالی‌ در اغلب مناطق کره زمین شده است و تنش خشکی حاصل از آن از جمله عوامل مهم محدود کننده در کشت محصولات زراعی و تهدید پایداری تولید آنها، به ویژه برنج محسوب می‌شود. با توجه به اینکه کشت و کار برنج در اغلب مناطق برنج‌خیز دنیا و از جمله ایران مبتنی بر آبیاری دائم (</strong><strong><span dir="LTR">Irrigated-lowland with continous submergence</span></strong><strong>) است، ضرورت تغییر اساسی و توسعه روش‌های مناسبی از کشت برنج در مناطق تحت بحران و یا در معرض خطر که آب کمتری مصرف کرده و در عین حال عملکرد مناسبی نیز تولید نماید، اجتناب ناپذیر نموده است. از این‌رو تغییر شیوه زراعت از غرقابی به هوازی با استفاده از ژنوتیپ‌های خاصی از برنج به نام &quot;برنج‌های هوازی&quot; که بذر آنها به صورت خشک و در خاک غیر غرقاب و کاملاً زه‌کشی شده، بدون گِلخرابی و غیر اشباع کشت شده و عملکرد مناسبی تولید می‌کنند، می‌تواند در حفظ و پایداری تولید برنج در شرایط کشور مورد توجه قرار گیرد. نتایج تحقیقات اخیر نشان داده است که عملکرد دانه برخی از ارقام برنج هوازی با مصرف 50 درصد آب کمتر (در مقایسه با آبیاری مرسوم غرقابی)، حدود 11 تن در هکتار بوده است. در ایران نیز نتایج آزمایش‌های مقدماتی مربوط به کشت و کار ژنوتیپ‌های برنج هوازی نشان داده است که این ژنوتیپ‌ها ضمن دارا بودن عملکرد دانه مناسب، امکان تغییر الگوی کشت از غرقابی به هوازی در مناطق مواجه با خطر کم‌آبی و حفظ تولید برنج در شرایط بحران آبی را فراهم می‌کنند. در این مقاله قابلیت‌های کشت و توسعه ارقام برنج هوازی و امکان تغییر شیوه زراعت برنج از غرقابی به هوازی در جهان و ایران به صورت اجمالی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.</strong></p> <p>Global warming and climate change have created a serious changes in different regions all over the world including Iran. It has intensified drought stress and water shortage that negatively affect growth and development of crop plants including rice, and threats sustainable crop production and food security. As rice-based cropping systems mostly relied on growing irrigated-lowland rice in most of rice growing countries as well as Iran, which&nbsp; use large amounts of fresh water, therefore, there is a need to change the rice-based cropping systems as to use&nbsp; less water while mainting high productivity. Therefore, possibility for changing rice-based cropping systems from continuous irrigated system to aerobic, using aerobic rice genotypes, which have been developed for water-shortage conditions could be considered in Iran. Today, a improved aerobic rice genotypes have been developed with highergrain yield about 11 t.ha^-1 and less than 50% water use as compared to the irrigated lowland cultivars. Research on development and growing of aerobic rice in Iran has showed that there is potential for growing such rice genotypes in water-shortage periods as well as in rotation with other winter crops in different areas that rice can be grown but water availability is limited. Therefore, in this review, we discuss the advantages of aerobic rice development and production in different countries including Iran.</p> برنج هوازی, تغییر اقلیم, شیوه کشت, کمبود آب و گرمایش جهانی. Aerobic rice, Climate change, Cropping system, Global warming and Water shortage. 179 195 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-515&slc_lang=fa&sid=1 Ali Moumeni علی مومنی amoumeni@areeo.ac.ir 100319475328460010818 100319475328460010818 Yes عضو هیات علمی موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل، ایران