fa ارزیابی تجمع و انتقال مجدد کربوهیدرات‌های محلول ساقه در ژنوتیپ‌های گندم نان بهاره در شرایط تنش گرمای انتهای فصل در اهواز تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور ارزیابی توانایی ذخیره‌سازی کربوهیدرات‌های محلول در ساقه و انتقال مجدد این ذخایر به دانه در ژنوتیپ‌های گندم نان و ارزیابی آنها در شرایط تنش گرما طی دوره پر شدن دانه، آزمایشی مزرعه‌ای در سال زراعی 90-1389 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در شرایط محیطی اهواز اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل ده ژنوتیپ گندم نان بهاره میان‌رس (چمران، اترک، افلاک، دز، فلات، داراب 2، کویر، پیشتاز، S-78-11 و S-83-3) و دو تاریخ کاشت مناسب (22 آبان ماه) و تاخیری (اول دی ماه) بودند. نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های گندم از نظر وزن مخصوص ساقه، غلظت و محتوی کربوهیدرات محلول ساقه، انتقال مجدد و کارایی ساقه در انتقال مجدد کربوهیدرات تفاوت معنی‌داری داشتند. در شرایط تنش گرمای ناشی از تاخیر در کاشت، میزان انتقال مجدد کربوهیدرات از ساقه به دانه 29 درصد و کارایی انتقال 33 درصد افزایش یافتند. در هر دو تاریخ کاشت، حداکثر وزن مخصوص ساقه با حداکثر غلظت کربوهیدرات در ساقه و مقدار انتقال مجدد کربوهیدرات‎ها از ساقه به دانه ارتباط معنی‌داری داشت و صفت مناسبی برای گزینش ژنوتیپ‌هایی با بیشترین تجمع و انتقال ذخایر ساقه به دانه شناخته شد. تعداد دانه در سنبله اصلی در تاریخ کاشت تاخیری با انتقال مجدد کربوهیدرات همبستگی داشت که نشان ‌دهنده تاثیر قدرت مقصد بر افزایش انتقال مجدد از ساقه بود. بر اساس نتایج این آزمایش ارتباط مشخصی بین عملکرد دانه و میزان انتقال ذخایر ساقه در شرایط تنش گرما طی دوره پر شدن دانه در ژنوتیپ‌های گندم مورد بررسی وجود نداشت. برخی از ژنوتیپ‌ها با حفظ سطح سبز و تداوم فتوسنتز و برخی با انتقال بیشتر ذخایر ساقه به دانه، رشد دانه در شرایط تنش گرما را پشتیبانی کردند. To evaluate the capability of different spring bread wheat genotypes for storage and remobilization of stem water soluble carbohydrates (WSC) and their response to heat stress conditions during grain filling period, a field experiment was carried out as factorial arrangement in randomized complete block design with three replications in 2010-2011 growing season under Ahwaz conditions in Iran. The experimental factors consisted of 10 medium maturity spring bread wheat genotypes (Chamran, Atrak, Aflak, Dez, Falat, Darab-2, Kavir, Pishtaz, S-78-11, S-83-3) and two sowing dates optimum (12 November) and the late sowing date (21 December). Results showed that spring bread wheat genotypes were significantly different in stem specific weight, WSC concentration and content, stem WSC remobilization and its efficiency. In heat stress conditions in the late sowing date, the amount of WSC remobilization from stem to grain and its efficiency increased by 29% and 33%, respectively. In both sowing dates, maximum stem specific weight had significant association with maximum WSC concentration and the amount of remobilized WSC, and it was considered as a suitable criteria for selecting genotypes with maximum storage and remobilization capability of stem reserves. In the late sowing date, grains.pike-1 was positively correlated with WSC remobilization. This implies the effect of sink strength on increasing water soluble remobilization. However, there was no simple relationship between grain yield and stem reserves remobilization under heat stress conditions during grain filling period. Some genotypes supported grain growth either by maintaining green leaf area and current photosynthesis or by increasing remobilization of more stem reserves, under heat stress conditions. پرشدن دانه, تنش گرما,کارایی انتقال مجدد, تعداد دانه در سنبله وگندم نان بهاره. Grain filling, Grain.spike-1, High temperature stress, Remobilization efficiency and Spring bread wheat 277 294 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-39&slc_lang=fa&sid=1 مهرو مجتبایی زمانی m_mahroo@yahoo.com 1003194753284600176 1003194753284600176 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز مجید نبی‎پور 1003194753284600177 1003194753284600177 No دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز موسی مسکرباشی 1003194753284600178 1003194753284600178 No دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز