fa اثر تنش خشکی بر انتقال مجدد ماده خشک و عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گندم نان زمستانه تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی اثر تنش خشکی بر انتقال مجدد ماده خشک و عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گندم نان زمستانه در شرایط کم آبیاری، دو آزمایش مجزای مزرعه‌ای در سال‌های زراعی 1387 و 1388 در مرکز تحقیقات کشاورزی استان آذربایجان غربی در قالب کرت-های خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل آبیاری پس از 70 ، 100،130 و160 میلی‌متر تبخیر از تشتک کلاس A در کرت‌های اصلی و 10 ژنوتیپ گندم نان شامل زرین، شهریار، الوند، سرداری، C-80-4،C-81-10 ،C-81-4 ،C-83-3 ، زارع و پیشگام در کرت‌های فرعی قرار داده شدند. نتایج نشان که در شرایط آبیاری کامل (آبیاری پس از 70 میلی‌متر تبخیر)، رقم زرین با 6950 کیلوگرم در هکتار و در تیمار تنش شدید خشکی (آبیاری پس از 160 میلی‌متر تبخیر) رقم پیشگام با 4422 کیلوگرم در هکتار، بیشترین عملکرد دانه را داشتند. بین ژنوتیپ‌های گندم از نظر انتقال مجدد ماده خشک به دانه تنوع قابل توجهی دیده شد و تشدید تنش خشکی، سهم انتقال مجدد مواد فتوسنتزی در پرکردن دانه را تا 23 درصد افزایش داد. رقم پیشگام با 41 درصد بیشترین سهم انتقال مجدد مواد فتوسنتزی را در تیمار آبیاری 160 میلی‌متر تبخیر داشت. در شرایط آبیاری کامل همبستگی عملکرد دانه با صفات تعداد سنبلچه در سنبله و تعداد دانه در سنبله مثبت و معنی‌دار بود. در صورتی‌که در تیمار تنش خشکی عملکرد دانه با صفات وزن هزار دانه، شاخص برداشت و انتقال مجدد ماده خشک به دانه همبستگی مثبت و معنی‌دار داشت. به نظر می‌رسد که استفاده از صفات فوق می‌توانند در انتخاب و اصلاح ارقام متحمل به تنش کمبود آب مورد توجه قرار گیرد. To examine the effect of water stress on grain yield and remobilization of dry matter in winter bread wheat genotypes, two field experiments were conducted in Agricultural Research Station of Miandoabin West Azerbaijan in 2007-2008 and 2008-2009 cropping seasons. Treatments were arranged as split plot based in complete randomized block design with four replications. Irrigation levels (irrigation after I1=70, I2=100, I3=130 and I4=160 mm evaporation from Class-A pan) were assigned to main plots, and 10 winter bread wheat genotypes (Zarrin, Alvand, Shahryar, Sardari, C-80-4, C-81-10, C-81-4, C-83-3, Zareh and Pishgamwere randomized in subplots. The highest grain yield was obtained for cv. Zarrin (6950 kg.ha-1) in well-watered and for Pishgam (4422 kg.ha-1) in severe water deficit conditions. Results showed that there were significant differences between genotypes in remobilization of stem dry matter. Severe water deficit increased the remobilization of stem pre-anthesis reserved assimilates by 23%. Pishgam cultivar had the highest remobilization (41%) under severe water deficit conditions. The positive significant correlation between grain yield and grain weight, harvest index and remobilization of dry matter, indicated that these traits can be used for identifying drought tolerant high yielding genotypes in winter wheat breeding programs. تنش خشکی, سهم انتقال مجدد, عملکرد دانه شاخص برداشت, وزن دانه و گندم نان زمستانه. Drought stress, Grain yield, Remobilization contribution, Harvest index, Grain weight and winter bread wheat. 262 276 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-38&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Rezaei Morad Aali محمد رضایی مراداعلی rezaei54@yahoo.com 100319475328460011183 100319475328460011183 Yes مرکز تحقیقات آذربایجان غربی Alireza Eivazi علیرضا عیوضی 100319475328460011184 100319475328460011184 No مرکز تحقیقات آذربایجان غربی Soleyman Mohammadi سلیمان محمدی 100319475328460011185 100319475328460011185 No مرکز تحقیقات آذربایجان غربی Shahram Shir-Alizadeh شهرام شیرعلیزاده 100319475328460011186 100319475328460011186 No مرکز تحقیقات آذربایجان غربی