fa القاء موتان های زودرسی وحذف ریشک در واریته برنج دمسیاه تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research واریته برنج دمسیاه که دارای کیفیت پخت عالی است تقریباً دیررس بوده و دارای ریشکِ بلند می باشد. این تحقیق با هدف القاء زودرسی و حذف ریشک در این واریته از سال 1374 الی 1378 اجراء گردید. بذور به طور جداگانه با اشعه گاما در دزهای 100، 200 و 300 گری و هم چنین با دی متیل سولفات (DMS) در غلظت های %1/0، %2/0 و %3/0 به مدت 24 ساعت در دمای اتاق تیمار شدند. در پایان سال اول تعدادی بوته از هر تیمار انتخاب و خوشه اصلی آن ها برای کشت در نسل M2 به صورت خوشه به ردیف برداشت گردید. در نتایج آزمایشی تیمارهای DMS اختلاف معنی دار مشاهده نگردید، لذا این تیمارها از آزمایش حذف شدند. در نسل دوم (M2)، چهار توده زود رس E1 الی E4 از تیمارهای اشعه گاما به دست آمد که برای رسیدن دارای تفرق بودند. توده E1 برای فقدان ریشک نیز دارای تفرق بود. در نسل M3 ، لاین های موتان از نظر ارتفاع گیاه، طول خوشه، تعداد ساقه و زمان رسیدن مورد مطالعه قرار گرفتند. در نسل M4، لاین زودرس E3 نسبت به شاهد حدود 15 روز زودرس تر بوده و از نظر ارتفاع گیاه نیز با شاهد دارای اختلاف معنی دار بود. لاین بدون ریشک علاوه بر فقدان ریشک نسبت به شاهد کوتاه تر و زودرس تر بود. در نسل M5، مقایسه عملکرد و بررسی صفات لاین موتان زودرس (E3) و لاین موتان بدون ریشک (AW) و شاهد در رشت و تنکابن بین سال های 1378 و 1379 انجام گرفت. صفات مورد مطالعه عبارت بودند از: ارتفاع گیاه، تعداد ساقه، طول بالاترین و طول دومین میان گره، طول و عرض برگ پرچم، طول دوره خوشه دهی و رسیدن، طول و قطر دانه، باروری سنبلچه، تعداد دانه در خوشه، عملکرد، وزن 100 دانه، درصد آمیلوز، دمای ژلاتینه شدن و قوام ژل. آزمون F برای طول دومین میان گره، طول دوره خوشه دهی، باروری سنبلچه، درصد آمیلوز، دمای ژلاتینه شدن و قوام ژل معنی دار نبود. همبستگی بین طول دوره خوشه دهی و طول دوره رسیدن که معمولاً در ژنوتیپ های برنج مثبت و معنی دار است در این تحقیق معنی دار نبود. با توجه به همبستگی بالای بین عملکرد و وزن 100 دانه (** 7/0 r=)، اصلاح عملکرد از طریق وزن 100 دانه امکان پذیر به نظر می رسد. لاین های موتان زودرس و بدون ریشک گرچه از نظر طول دوره رسیدن با یکدیگر اختلاف معنی دار نداشتند ولی وزن 100 دانه و تعداد دانه در خوشه لاین موتان بدون ریشک برتر از لاین موتان زودرس بود. Domsiah is one of local rice cultivar with best quality in Iran, but it is nearly late with long awn. This study was conducted to induce earliness and awnless characterstics in Domsiah cultivar from 1995 to 1999. The seeds were irradiated with gamma rays at 100, 200 and 300 Gray, and Dimethyl Sulfate (DMS) at 0.1%, 0.2% and 0.3%(for 24 hrs. in room temperature), separately. At the end of first year of study, main panicels of some randomly selected plant were harvested and planted at M2 generation as a panicle-to-row. Results showed no sigificant varition among the DMS treatments, hence these treatments were removed from the study. Four early mutant populations (E1 to E4) were obtained from treatments of gamma rays at M2 generation. These mutant populations showed segregation for maturity. Meanwhile, the E1 population showed segragation for awnless. The plant height, culm number, maturity and panicle length were studied in mutant lines at M3 generation. The E3 line was 15 days earlier than control at M4 generation. The plant height of this line was significantly different compared to control, the awnless mutant line was also shorter and earlier. In order to study some morphological characteristics and yield at M5 generation, the E3 and awnless mutant lines were planted in randomized completed block design with three replications in Rasht and Tonekabon in 1999 and 2000. The characteristics under study were included: plant height, culm number, peduncle, second internode length, flag leaf length and width, days to panicle emergence (DPE), days to maturity (DMA), panicle length, grain length and width, spikelet fertility, grain no. per panicle, grain yield, 100-grain weight, amylose (%), gel consistency and gelatination temperature. There were no significant differences in second internode length, DPE, spikelet fertility, amylose %, gel consistency and gelatination temperature. Generally, the correlation coefficient between DPE and DMA in rice is positive and significant, however, it was found non significant in this study. Because of highly significant correlation (r =0.7**) between yield and 100-grain weight, it is possible to improve grain yield through 100-grain weight. Although, there was not a significant difference between early mutant and awnless lines in DMA, however, 100 grain weight and no. of grain per panicle in awnless mutant line were higher than in early mutant line. These two mutant lines has significant difference for DMA compared to control i.e. they were 13 days earlier than control. برنج, جهش, اشعه گاما, دی متیل سولفات (DMS), لاین موتان زودرس, لاین موتان بدون ریشک. Rice, Mutation, Gamma rays, Dimethyl Sulfate (DMS), Awnless. 0 0 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-388&slc_lang=fa&sid=1 Massoud Isfahani مسعود اصفهانی 100319475328460011371 100319475328460011371 Yes Mohammad Hossein Fotokian محمدحسین فتوکیان 100319475328460011372 100319475328460011372 No