fa بررسی رابطه منبع و مخزن ژنوتیپ‌های گندم تحت شرایط مطلوب و تنش گرمای آخر فصل در خوزستان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور تعیین منشاء محدودیت عملکرد دانه در شرایط محیطی متفاوت و نیز محدودیت ناشی از گرمای دوره آخر رشد و نمـو گندم این تحقیق با شرکت 20 ژنوتیپ گندم نان و دوروم و در دو آزمـایش جـداگانه هریک در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تـکرار در دو سال زراعی 79-1378 و 80-1379 اجراء گردید. آزمایش اول در اوائل آذرماه به عنوان شــرایط مساعــد ((Favourable conditions و آزمایش دوم در اوائــل بهمــن مـــاه به عنــوان شــرایط نـامـساعد مـحیطی، (Unfavourable conditions) کشت گردیــد. پنــج تـا هفــت روز پــس از گرده‌افشانی، تیمار حذف برگ پرچم بـرای مطالعه محدودیت مخزن و تـیـمار حـذف سنبلچه‌های یک طرف سنبله بـرای مـطالعه مـحـدودیـت مـنـبـع اعـمال گردید. پس از بـرداشـت، درصد مـحدودیت‌های منبع و مخزن بر اساس متوسط وزن دانه‌های باقی مانده سنبله‌های تیمار و سنبله‌های شاهد (بدون حذف برگ پرچم و سنبلچه‌های یک طرف سنبله) و میزان تشدید محدودیت منبع محاسبه گردید. نتایج نشان داد که کلیه ژنوتیپ‌ها فاقد محدودیت مخزن بودند و سهم برگ پرچم در اندوخته دانه به طور متوسط 12 درصد بود. اغلب ژنوتیپ‌های مورد مطالعه محدودیت منبع داشتند. این محدودیت در شرایط مساعد بین 8/34 –0 درصد (متوسط 6/12%) و در شرایط نامساعد بین 2/41-7/5 درصد (متوسط 2/17%) متغییر بود. بنابراین در اثر مواجه شدن با گرمای آخر فصل محدودیت منبع به طور متوسط حدود 6% تشدید گردیده است . هم‌چنین نتایج نشان دادند، ژنوتیپ‌هایی که اندازه دانه بـزرگ‌تری داشتند، محدودیت منبع آن‌ها نیز بیشتر بود. وزن دانه نقش اساسی در تعیین عملکرد نهایی نداشت و کمبود عملکرد دانه را باید در دو مؤلفه دیگر عـملکرد یعنی تعداد سنبله در مترمربع و تعداد دانـه در سنبله ( تعداد دانه در مترمربع)، جستجو نمود. In order to determine, source of grain yield limitation under different enviromental conditions, as well as indentifying the rate of restrication caused by terminal heat stress on development and growth of wheat, this research was conducted with twenty wheat genotypes using Randomized Complete Block Design (RCBD) with three replications, in two separate experiments in two years(1998-2000). The experiments were sown in late of december and january to stimulate favoarable and unfavourable conditions, respectively. Five to seven days after anthesis flag leaf and spikelets from one side of spike were removed to stimulate, sink and source limitation respectively. Aftert harvest, source and sink restrication percentage were calculated according to the mean of remaining grains in treated spike and control (without removal of flag leaf and spikelets). Results indicated that all genotypes had not sink restrication and the contribution of flag leaf to grain dry weight was 12%. However, some genotypes showed source restrication. This restrication was estimated from 0 to 34% (mean: 12.6%) and 5.7 – 41.2% (mean:17.2%) for favourable and unfavourable conditions, respectively. Therfore, source restrication caused by exposure to terminal heat stress was greater by 6%. Likewise, results indicated that source restrication was higher in genotypes with large grain size. Grain weight had not significant effect in the determination of final yield. Reduction in grain yield must be sought in other yield components, such as grain number per spike and spikes number per sqaure meter. تنش گرما, آخر فصل, محدودیت, منبع, مخزن, شرایط مساعد, شرایط نامساعد. Restrication, Unfavourable condition, Favourable conditions, Source, Sink, Terminal heat stress. 0 0 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-330&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Radmehr محمد رادمهر 100319475328460011878 100319475328460011878 Yes Gholam Abbas Lotf-Ali Aeyneh غلامعباس لطفعلی آینه 100319475328460011879 100319475328460011879 No Ahmad Naderi احمد نادری 100319475328460011880 100319475328460011880 No