fa ارزیابی صفات مورفولوژیک مرتبط با خوابیدگی بوته در ژنوتیپ‌های منتخب بومی و اصلاح شده برنج (Oryza sativa L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p>به منظور ارزیابی صفات مورفولوژیک مرتبط با خوابیدگی بوته در ژنوتیپ‌های بومی و اصلاح شده برنج، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1391 در موسسه تحقیقات برنج کشور - رشت به اجرا گذاشته شد. ژنوتیپ‌های برنج مورد آزمایش شامل سه رقم بومی (هاشمی، سنگ‌جو و علی‌کاظمی) و سه لاین (831 و 841 و 416) بودند. با توجه به نتایج تجزیه همبستگی، همبستگی مثبت و معنی‌داری بین قطر متوسط میانگره سوم با مقاومت به شکستگی میانگره سوم (**961/0=r) و قطر متوسط میانگره چهارم با مقاومت به شکستگی میانگره چهارم (**902/0=r)، قطر متوسط میانگره سوم و چهارم با مقاومت فشاری بوته به ترتیب (**884/0=r) و (**853/0=r) وجود داشت. همچنین، همبستگی مثبت و معنی‌داری بین نسبت وزن تر به طول میانگره با مقاومت به شکستگی در میانگره سوم (**937/0=r) و مقاومت فشاری بوته (*752/0=r)، نسبت وزن تر به طول میانگره با مقاومت به شکستگی در میانگره چهارم (**825/0=r) و مقاومت فشاری بوته (**810/0=r) مشاهده شد. نتایج تجزیه رگرسیون گام به گام نشان داد که تنها صفت قطر متوسط میانگره روی مقاومت فشاری بوته اثر معنی‌داری داشت که به تنهایی 88 درصد از تغییرات را توجیه کرد. در مرحله بعد صفت نسبت وزن تر به طول میانگره با ضریب تبیین 86/0 تنها صفت موثر در مقاومت به شکستگی میانگره بود که این نتایج با نتایج حاصل از ضرایب همبستگی مطابقت داشت. نتایج نشان داد که صفات قطر متوسط و نسبت وزن به طول میانگره‌های سوم و چهارم اهمیت زیادی در مقاومت به خوابیدگی برنج دارند و می‌توانند به عنوان شاخص‌هایی غیر مستقیم جهت انتخاب ژنوتیپ‌های با مقاومت بالا در مرحله گلدهی در نظر گرفته شوند.</p> To evaluate the morphological characteristics and lodging related traits in local and improved rice genotypes, a field experiment was carried out using randomized complete block design with three replications in 2013 at the Rice Research Institute of Iran, Rasht, Iran. Rice genotypes included three local cultivars (Hashemi, Sang‌jo and Alikazemi) and three improved lines (841, 831 and 416). Results showed significant relationship between average diameter of internode whit breaking resistance of third internode (r = 0.961**) and average diameter of fourth internode whit breaking resistance of fourth internode (r = 0.902**), average diameter of third and fourth internode with pushing resistance (r = 0.884** and r = 0.853**, respectively). Also significant positive correlation between fresh weight:length ratio of internode whit breaking resistance in third internode (r = 0.937**) and pushing resistance (r = 0.752*), fresh weight:length ration of internode with breaking resistance in fourth internode (r = 0.825**) and pushing resistance (r = 0.810**) were observed. Stepwise regression analysis showed that average diameter of internode was the only trait that significantly affected the pushing resistance, and explained 88% of observed variance alone. Fresh weight:length ratio of internode had highly significant effect on breaking resistance (r2 = 0.86) which corresponded with the results of correlation analysis. It seems that the thickness and weight:length ratio of internode have major roles in resistance of rice plant to lodging and could be considered as indirect criteria in selection for resistant to lodging in rice breeding programs. برنج, خوابیدگی بوته, شاخص خوابیدگی و گشتاور خمشی. Bending moment, Lodging index and Rice 250 264 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-14&slc_lang=fa&sid=1 Farnaz Faraji فرناز فرجی 100319475328460011040 100319475328460011040 No دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان Masoud Esfahani مسعود اصفهانی mesfahan@yahoo.com 100319475328460011041 100319475328460011041 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان Mohammadreza Alizadeh محمدرضا علیزاده 100319475328460011042 100319475328460011042 No پژوهش موسسه تحقیقات برنج کشور Ali Aalami علی اعلمی 100319475328460011043 100319475328460011043 No دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان