fa واکنش ژنوتیپ‌های امیدبخش گندم نان آبی نسبت به بیماری سیاهک پنهان معمولی گندم (Tilletia laevis) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور ارزیابی واکنش لاین‌های امیدبخش گندم نان به بیماری سیاهک پنهان معمولی گندم،‌ تعداد 20 ژنوتیپ از اقلیم معتدل، 14 ژنوتیپ از اقلیم سرد، 20 ژنوتیپ از اقلیم گرم و مرطوب شمال و 20 ژنوتیپ از اقلیم گرم و خشک جنوب به همراهی شاهد حساس در دو فصل زراعی 83-1381 در کرج و کرمانشاه در طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار برای لاین‌های هر اقلیم مورد بررسی قرار گرفتند. برای دستیابی به آلودگی یکنواخت از آلودگی مصنوعی بذر ژنوتیپ‌های گندم به نسبت وزنی 5 در هزار با اسپور قارچ استفاده شد. میانگین درصد سنبله‌های آلوده در هر رقم و لاین مشخص شد و لاین‌ها بر این اساس گروه‌بندی شدند. تجزیه واریانس مرکب میانگین آلودگی نشان‌دهنده اختلاف معنی‌دار بین لاین‌های هر اقلیم بود و در میان لاین‌های اقلیم معتدل رقم تجارتی پیشتاز و دو لاین خواهری Alvand/MV17 با میانگین آلودگی 3/0% ، 9/0‌% و 1/1% مقاوم و لاین Flt/Tajan با آلودگی 8/63% حساس‌ترین لاین و شاهد حساس یعنی رقم بولانی دارای 8/48% آلودگی بود. در میان لاین‌های اقلیم سرد لاین K2340/Sx/Mt/Gb/3/K340-/Fr/Pi"S"/Kt54*//Nar"S"/5/1-32-1317//II/Y50E/3/Cno/Jar//On/4/Anza/3/Pi/Nar/Hys با آلودگی 5/0% مقاوم و رقم تجارتی شهریار با آلودگی 7/33% حساس به بیماری شناسایی شد و شاهد حساس بولانی نیز 7/63% آلودگی داشت. در میان لاین‌های اقلیم شمال لاین Chum/8/3Hel/3*Cno7g/2*Seri/4/Star با آلودگی 1/10% نیمه حساس، رقم تجارتی تجن با آلودگی 8/15% حساس بود و شاهد حساس بولانی 3/50% آلودگی داشت. در میان لاین‌های اقلیم جنوب، لاین Janz/Attila/4/San/Ald"S"//Avd/3/Kea"S"/Ghk"S" با آلودگی 2/4% مقاوم، رقم تجارتی چمران با آلودگی 17% حساس بود و شاهد حساس بولانی 58% آلودگی داشت. با توجه به این که در ایران تعداد ارقام و لاین‌های گندم آبی مقاوم به بیماری سیاهک پنهان گندم اندک است، این لاین‌های مقاوم در صورت دارا بودن صفات زراعی مطلوب به عنوان ارقام مقاوم یا مستقیماً قابل استفاده‌‌اند ویا می‌توانند به‌عنوان منابع مقاومت در برنامه‌های به‌نژادی برای‌تولید ارقام مقاوم به این‌بیماری مورداستفاده قرار گیرند. Reactions of 74 promissing genotypes from temperate, cold, northorn warm and humid and Southern warm and dry agro-ecological senes together with a commercial check and a susceptible check were evaluated for their reactions to common bunt in Karaj and Kermanshah, during 2002-2004 growing seasons. Genotypes were evaluated under artificial inoculation using a randomized compelet block desigen with three replications. Mean percentage of infected spikes were analysed and genotypes were classified. Combined analysis of variance on mean percentage of infected spikes showed significant differences between genotypes in different agro ecological zones. Among temperate agro-ecological zone entries, commercial cultivar‘Pishtaz’ and two sister lines of ‘Alvand/MV17’ with 0.3,0.9 and1.1percent infection, respectively, were resistant and Flt/Tajan’with 63.8% was the most susceptible genotypes, Bolani had 48.8% infected spikes. Among cold agro-ecological zone entries‘K2340/Sx//Mt/Gb/3/K340 /Fr/Pi/"S"/Kt54*//Nar"S"/5/1-32-1317//II/Y50E/3/Cno/Jar//On/4/Anza/3/Pi/ Nar/Hys with 0.5% infection was resistant.Commercial cultivar ‘Shahreiar’ with 33.7% infected spikes was susceptible and susceptible check had 63.7% infected spikes. Among nothern warm and humid Agro-ecological zone entries Chum/8/3Hel/3*Cno7g/2*Seri/4/Star with 10.1% infection was moderately susceptible and commercial check ’Tajan’ with 15.8% and susceptible check with 50.3% infected spikes were susceptible. Among Southern warm and dry agroecological zone entries Janz/Attila/4/San/Ald"S"//Avd/3/Kea"S"/Ghk"S" with 4.2% infected spikes was resistant. Commercial cultivar ‘Chamran’ and susceptible check with 17% and 58% infected spikes respectively, were susceptible. Considering that in commercial irrigated wheat cultivars resistant cultivars to common bunt are highly reguested in Iran, the resistant genotypes found in this study are very useful to be grown as cultivars or used as sources of resistance in wheat breeding programs. گندم , لاین‌های امیدبخش, سیاهک پنهان معمولی, مقاوم, حساس. Wheat, promising genetypes, common bunt, resistance, susceptible 310 323 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-289&slc_lang=fa&sid=1 Vafa Mardoukhi وفا مردوخی 100319475328460012268 100319475328460012268 Yes Mohammad Torabi محمد ترابی 100319475328460012269 100319475328460012269 No Gholam Abbas Ahmadi غلامحسین احمدی 100319475328460012270 100319475328460012270 No Sheharyar Jasemi شهریار جاسمی 100319475328460012271 100319475328460012271 No Farzad Afshari فرزاد افشاری 100319475328460012272 100319475328460012272 No