fa اثر تراکم بوته بر عملکرد دانه و خصوصیات مرفو فیزیولوژیک سه ژنوتیپ ماش [Vigna radiata (L.) Wilczk] در شرایط اهواز تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی اثر تراکم بر صفات کمی ژنوتیپ‌های ماش، این آزمایش در تابستان سال 1379 در مزرعه تحقیقاتی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار انجام شد. در این تحقیق فواصل بین بوته روی ردیف 15، 20، 25 و30 سانتی‌متر با فاصله ثابت 50 سانتی‌متر بین ردیف‌ها (به ترتیب تراکم‌های معادل 133333، 100000، 80000 و 66667 بوته در هکتار) و سه ژنوتیپ پرتو، A1973VC- و 32-62-1 مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفتند. در طول مراحل مختلف رشد گیاه با شش بار نمونه‌برداری از سطح مزرعه وزن خشک اندام هوایی، وزن خشک برگ و سطح برگ اندازه‌گیری شد و در مرحله رسیدگی فیزیولوژیکی عملکرد دانه تعیین شد. نتایج نشان داد که در بین ژنوتیپ‌های مورد بررسی، ژنوتیپ A1973VC- کمترین سطح ویژه برگ (بیشترین ضخامت برگ) و ژنوتیپ پرتو بیشترین سطح ویژه برگ (کمترین ضخامت برگ) را داشتند و ژنوتیپ 32-62-1 با بالاترین عملکرد دانه (1723 کیلوگرم در هکتار)، وزن خشک کل، وزن خشک برگ، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول و سرعت رشد نسبی نسبت به دو ژنوتیپ دیگر برتری داشت. بیشترین و کمترین عملکرد به فواصل 20 و 30 سانتی‌متر بین بوته به ترتیب 1713 کیلو گرم در هکتار و 1379 کیلوگرم در هکتار تعلق داشت. با افزایش فاصله بوته (کاهش تراکم) ضخامت برگ و عملکرد دانه تک بوته افزایش یافت. با کاهش فاصله بوته روی ردیف وزن خشک کل (TDW)، وزن خشک برگ (LDW)، شاخص سطح برگ (LAI)، سرعت رشد محصول (CGR) و سطح ویژه برگ (SLA) افزایش یافت، اما میزان سرعت رشد نسبی (RGR) و میزان جذب خالص (NAR) کاهش یافت. با توجه به اهمیت سطح ویژه برگ (SLA) در افزایش عملکرد دانه می‌توان نتیجه گرفت که بخش عمده‌ای از افزایش عملکرد دانه (1589 کیلو گرم در هکتار) در ژنوتیپ A1973VC– در نتیجه کاهش SLA (افزایش ضخامت برگ) بوده است و توصیه می‌شود در انتخاب لاین‌ها کاهش SLA نیز همانند شاخص سطح برگ به عنوان یک شاخص مهم در نظر گرفته شود. In order to investigate quantitative traits of mungbean [Vigna radiata (L.) Wilczk] genotypes, a field expriment was carried out in 1999 in the experimental Field station of the College of Agriculture, University of Shahid Chamran Ahvaz. This expriment was arranged as factorial-using randomized complete block design (RCBD) with four replications. Treatments included plant spacing at four levels of 15, 20, 25 and 30 cm on row (densities 133333, 100000, 80000 and 66666 plants/ha, respectivly) and three genotypes i.e. Partow, VC–1973A and 1-62-32. During the growing season, six samplings were harvested from plots and the total dry weight, leaf dry weight and leaf area were measured. At physiological maturity, grain yield was also measured. The results showed that among the three genotypes,1-62-32 was the best, and produced the highest grain yield (1723 Kg/ha). Growth parameters and indices including total dry weight (TDW), leaf dry weight (LDW), leaf area index (LAI), crop growth rate (CGR) and relative growth rate (RGR) were also measured. Among the three genotypes, VC-1973A and Partow had the lowest and highest specific leaf area (SLA) respectively. In this experiment Partow had the lowest grain yield (1439 Kg/ha). The highest (1713 kg/ha) and lowest (1379 kg/ha) grain yield obtained in plant spaces 20 and 30 cm on row, respectively. Increasing plant spacing on row increased seed yield per plant. Decreasing plant spacing on row increased TDW, LDW, LAI, CGR and SLA, however, RGR and NAR decreased. Considering the importance of SLA in increasing grain yield, it can be concluded that increasing grain yield in VC-19738 genotype was due to less SLA, therefore, it is recommended that SLA to be used as a selection criteria in Mungbean breeding programs. ماش, تراکم بوته, ژنوتیپ, مرفوفیزیولوژیک, عملکرد دانه, سطح ویژه. Mungbean, Density, Genotype, Morpho-Phisiological, Grain yield, Specific Leaf Area 66 78 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-285&slc_lang=fa&sid=1 Yaghoub Habibzadeh یعقوب حبیب زاده 100319475328460012492 100319475328460012492 Yes Reza Mamghani رضا مامقانی 100319475328460012493 100319475328460012493 No Ali Kashani علی کاشانی 100319475328460012494 100319475328460012494 No