fa اثر تاریخ کاشت و تنش گرما در مرحله گلدهی بر عملکرد دانه و اجزاء عملکرد رقم‌های کلزا (Brassica napus L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research مرحله گلدهی کلزا در خوزستان با افزایش درجه حرارت و بروز تنش گرما مواجه است. هدف از این تحقیق ارزیابی اثر تاریخ کاشت و تنش گرما در مرحله گلدهی بر عملکرد دانه و اجزاء عملکرد سه رقم کلزای بهاره بود. آزمایش در مجتمع عالی آموزشی و پژوهشی کشاورزی رامین طی دو سال زراعی 83-1382 و 84-1383 اجرا گردید. آزمایش به صورت کرت‌های یک‌بار خرد‌شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و در چهار تکرار پیاده شد که سه تاریخ کاشت یک‌ آذر، بیست‌ آذر و ده‌ دی به عنوان فاکتور اصلی و سه رقم کلزا Hyola-308، PF-7045/91 و Heros به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج آزمایش نشان داد که تأخیر در تاریخ کاشت سبب کاهش معنی‌دار عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه و اجزاء عملکرد (به استثنای تعداد دانه در خورجین) شد. رقم‌ها از نظر عملکرد دانه و اجزاء عملکرد تفاوت معنی‌دار داشتند، اما از نظر عملکرد بیولوژیک متفاوت نبودند. رقم‌های Hyola-308 و Heros به ترتیب با 74/327 و 26/203 گرم در مترمربع، بیشترین و کمترین عملکرد دانه را تولید کردند. درجه حرارت آستانه تنش در مرحله گلدهی بین رقم‌ها اختلاف معنی‌دار نداشت و میانگین آن‌ها معادل 3/28 درجه سانتی‌گراد بود. در مرحله گلدهی، مجموع درجه حرارت‌های حداکثر روزانه بیشتر از 3/28 درجه سانتی‌گراد به عنوان واحد‌های تنش گرمایی محسوب گردید. با افزایش واحدهای تنش گرمایی در مرحله گلدهی، تعداد گل و تعداد خورجین در گل‌آذین اصلی و نسبت موفقیت گل‌ها در تبدیل به خورجین بارور کاهش یافتند، اما تعداد دانه در خورجین رقم Hyola-308 افزایش و در دو رقم دیگر کاهش نشان داد. بر اساس نتایج حاصل از این آزمایش، رقم‌های متوسط‌رس و دیررس کلزا برای منطقه خوزستان مناسب نیستند و رقم‌های زودرس توصیه می‌گردد. Flowering duration of canola is exposed to high temperature and heat stress in Khouzestan, Iran. The main objective was to examine the effects of sowing date and heat stress during flowering on yield and yield components of three spring canola cultivars. The experiment was conducted at Ramin Agricultural Research and Educational Center during 2003-4 and 2004-5 cropping seasens. Hyola-308, PF-7045/91 and Heros cultivars were planted as subplot in a split-plot experiment with three sowing dates 21 November, 10 and 30 December as main-plot with four replications. The results showed that biological and seed yields as well as yield components (except the number of seeds per silique) decreased significantly with delay in sowing date. Seed yield and yield components were significantly different among cultivars, however biological yield was not. Hyola-308 and Heros produced the highest (327.74 g.m-2) and the lowest (203.26 g.m-2) seed yields, respectively. The threshold temperature (Tt) during flowering was not significantly different among cultivars and their mean value was 28.3 °C. During flowering, the maximum daily temperatures greater than 28.3 °C were accumulated as heat stress units. The number of flowers and siliques per main raceme and the ratio of the number of developed siliques to the number of established flowers reduced as heat stress units increased, but the number of seeds per silique increased in Hyola-308 and decreased in two other cultivars. Based on the results of this study, middle and late maturing cultivars of canola are not suitable for Khouzestan climatic conditions, therefore, early maturing cultivars are recommended. کلزا, تاریخ کاشت, تنش گرما, درجه حرارت آستانه تنش, عملکرد دانه, اجزاء عملکرد. Canola, sowing date, heat stress, threshold temperature, yield, yield components 46 57 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-283&slc_lang=fa&sid=1 Mokhtar Ghobadi مختار قبادی 100319475328460012484 100319475328460012484 Yes Abdolmahdi Bakhshandeh عبدالمهدی بخشنده 100319475328460012485 100319475328460012485 No Ghodratollah Fathi قدرت اله فتحی 100319475328460012486 100319475328460012486 No Mohammad Hossein Gharineh محمدحسین قرنیه 100319475328460012487 100319475328460012487 No Khalil Alami-Saeed خلیل عالمی سعید 100319475328460012488 100319475328460012488 No Ahmad Naderi احمد تادری 100319475328460012489 100319475328460012489 No