fa برهمکنش دو تناوب زراعی و سطوح نیتروژن بر عملکرد دانه و اجزای آن در دو رقم گندم نان در شرایط دیم در شیرا تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی برهمکنش تناوب‌های زراعی و سطوح نیتروژن بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم گندم نان در شرایط دیم، مطالعه‎ای در سال‌های زراعی 1382-1381 و 1383-1382 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز (باجگاه) انجام شد. در این مطالعه اثر دو تناوب زراعی (گندم- عدس و گندم-آیش) و سه سطح نیتروژن (صفر، 30 و 60 کیلوگرم در هکتار) بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم گندم نان (نیک نژاد و زاگرس) با استفاده از طرح آزمایشی کرت‌های خرد شده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار بررسی شد. در هر دو سال از برهمکنش نیتروژن و رقم روی عملکرد و اجزای عملکرد گندم بیشترین عملکرد دانه از تیمار 60 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و رقم نیک نژاد (١٠١٥کیلوگرم در هکتار در سال اول و ١٢٥٧ کیلوگرم در هکتار در سال دوم) به دست آمد. بیشترین تعداد سنبله در مترمربع نیز در سال اول از تیمار ٣٠ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (271 سنبله) و در سال دوم از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (٢٨٣ سنبله) به دست آمد. حداکثر تعداد دانه در سنبله در هر دو سال از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (11دانه در سال اول و 5/11 دانه در سال دوم) به دست آمد. برهمکنش نیتروژن و تناوب روی عملکرد و اجزای عملکرد گندم در هر دو سال به این صورت بود که حداکثر عملکرد دانه از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تناوب گندم-عدس (١٠٠٠کیلوگرم در هکتار در سال اول و ١٢٠٤ کیلوگرم در هکتار در سال دوم) به دست آمد. همچنین حداکثر تعداد سنبله در مترمربع در سال اول از تیمار ٦٠ کیلوگرم در هکتار و تناوب گندم-آیش (٢٦٧ سنبله) و در سال دوم از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تناوب گندم- عدس (28١ سنبله) به دست آمد. حداکثر تعداد دانه در سنبله در هر دو سال از تیمار ٦٠ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تناوب گندم- عدس (7/١٠ دانه در سال اول و 7/11 دانه در سال دوم) به دست آمد. بیشترین مقدار عملکرد بیولوژیک در هر دو سال از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (٢٥٣٣ کیلوگرم در هکتار در سال اول و 281٠ کیلوگرم در هکتار در سال دوم) به دست آمد. افزودن نیتروژن تأثیر معنی‌داری بر افزایش کربن آلی خاک نداشت اما در سال دوم حداکثر کربن آلی خاک در سطح 30 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (99/0 درصد) به دست آمد. هرچند این افزایش تفاوت معنی‌داری با سطح 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (95/0 درصد) نداشت. تناوب‌های زراعی در سال اول تأثیر معنی‌داری بر کربن آلی خاک نداشتند اما در سال دوم مقدار کربن آلی خاک در تناوب گندم- عدس (96/0 درصد) به طور معنی‌داری بیشتر از تناوب گندم-آیش (90/0 درصد) بود. در این مطالعه، رقم نیک نژاد در مقایسه با رقم زاگرس دارای عملکرد و اجزای عملکرد بیشتری بود. Field experiments were conducted in 2002-2003 and 2003-2004 cropping season to determine the effects of crop rotation and N fertilizer on yield and yield components of two wheat (Triticum aestivum L.) varieties under Bajgah (near shiraz) dryland condition. Treatments included two rotations (wheat-lentil and wheat-fallow), three N fertilizer rates (0, 30, and 60 kg N ha–1), and two wheat varieties (Niknejad and Zagros). A split Factorial design with three replications was used. Interaction of nitrogen and variety on grain yield and yield components were significant, the highest grain yield obtained from 60 kg N ha–1 and Niknejad in two years (101.5 g/m2 at the first year and 125.7 g/m2 at the second year) and the lowest grain yield was obtained from 0 kg N ha–1 and Zagros in two years (71.3 g/m2 at the first year and 73.4 g/m2 at the second year). Maximum number of spike per m2 in the first year was obtained from 30 kg N ha–1 and Niknejad (271) and in the second year from 60 kg N ha–1 and Niknejad (282.9). Minimum number of spike per m2 was obtained from 0 kg N ha–1 and Zagros in two years (202 in the first year and 213.4 in the second year). Maximum number of grain per spike was obtained from 60 kg N ha–1 and Niknejad in two years (11 in the first year and 11.5 in the second year) and minimum number of grain per spike was obtained from 0 kg N ha–1 and Niknejad in the first year (8.2) and from 0 kg N ha–1 and Zagros in the second year (8.7). Interaction of nitrogen and crop rotation on grain yield and yield components was significant, the highest grain yield obtained from 60 kg N ha–1 and wheat-lentil rotation in two years (100 g/m2 at the first year and 120.4 g/m2 at the second year) and the lowest grain yield was obtained from 0 kg N ha–1 and wheat-lentil rotation in the first year and from 0 kg N ha–1 and wheat-fallow rotation in the second year (74 g/m2 at the first year and 76.8 g/m2 at the second year). Maximum number of spike per m2 in the first year was obtained from 60 kg N ha–1 and wheat-fallow rotation (266.7) and in the second year from 60 kg N ha–1 and wheat-lentil rotation (281.3). Minimum number of spike per m2 was obtained from 0 kg N ha–1 and wheat-fallow rotation in two years (207.2 in the first year and 218.7 in the second year). Maximum number of grain per spike was obtained from 60 kg N ha–1 and wheat-lentil rotation in two years (10.7 in the first year and 11.7 in the second year) and minimum number of grain per spike was obtained from 0 kg N ha–1 and wheat-lentil rotation in two years (8 in the first year and 8.7 in the second year). Increasing nitrogen level had no significant effect on soil organic carbon in the first year but, in the second year, maximum rate of soil organic carbon was obtained from 30 kg N ha–1 (0.99%), although 30 and 60 kg N ha–1 (0.95%) had no significant difference. In the first year, rotations had no significant effect on soil organic carbon, but in the second year, soil organic carbon was higher in wheat-lentil (0.96%) than wheat-fallow (0.90%). آیش, عملکرد دانه, اجزای عملکرد, تناوب زراعی,گندم, عدس, نیتروژن. Crop rotation, Fallow, Lentil, Nitrogen, Yield, Yield components, Wheat 106 120 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-274&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Edalat محسن عدالت 100319475328460012550 100319475328460012550 Yes Hossein Ghadiri حسین غدیری 100319475328460012551 100319475328460012551 No Ali Akbar Kamgar Haghighi علی اکبر کامگار حقیقی 100319475328460012552 100319475328460012552 No Yahya Emam یحیی امام 100319475328460012553 100319475328460012553 No Abdomajid Ronaghi عبدالمجید ردنقی 100319475328460012554 100319475328460012554 No Mohammad Taghi Assad محمدتقی آساد 100319475328460012555 100319475328460012555 No