fa اثر سطوح مختلف تراکم بوته وکود نیتروژن بر عملکرد دانه و اجزای آن و برخی صفات کیفیتی در دو رقم کنجد (Sesamum indicum L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی اثر سطوح مختلف تراکم بوته و کود نیتروژن بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه دو رقم کنجد (Sesamum indicum L.) در سال 1381 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز واقع در منطقه کوشکک، آزمایشی با استفاده از طرح کرت‎های دو بار خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی به اجرا درآمد. تیمارها شامل نیتروژن در سه سطح (صفر، 60 و 120 کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار) بعنوان فاکتور اصلی، تراکم بوته در چهار سطح (6/16، 8/20، 0/33 و 6/41 بوته در متر مربع) بعنوان فاکتور فرعی و رقم شامل ارقام کنجد محلی زرقان و داراب-١٤ در فاکتور فرعی-فرعی بودند. اثر تراکم بوته و کاربرد کود نیتروژن بر تعداد روز های تا رسیدگی دانه، تعداد کپسول در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، شاخص برداشت و درصد روغن و پروتئین دانه معنی‎دار بود. با افزایش میزان نیتروژن عملکرد دانه ارقام افزایش یافت، ولی واکنش ارقام به سطوح مختلف کود نیتروژن یکسان نبود. اثر متقابل کود نیتروژن× تراکم بوته × رقم بر عملکرد دانه معنی‎دار بود و بالاترین عملکرد دانه (2164 کیلوگرم در هکتار) در تراکم 6/41 بوته در متر مربع؛ 60 کیلوگرم کود نیتروژن در هکتار در رقم داراب-14 بدست آمد. عملکرد دانه با شاخص برداشت همبستگی منفی و معنی‎دار (r= -0.31*) و با وزن هزار دانه و درصد روعن دانه نیز همبستگی مثبت (r= 0.23) داشت. در صد روعن دانه با درصد پروتیین دانه همبستگی منفی و معنی‎دار (r= -0.86**) داشت. در مجموع، دو رقم کنجد از لحاظ عملکرد دانه تفاوت معنی‎داری با هم نداشتند. چنین استباط می شود که رقم محلی زرقان دارای قدرت کود ‎پذیری بیشتری بود. البته رقم داراب-١٤ دیررس‎تر از رقم محلی زرقان می‎باشد و بنابراین در مناطقی که در کشت های تابستانه کنجد احتمال بارش‎ها و سرمای پاییزه زودرس وجود دارد، برای سهولت درامر برداشت می توان رقم محلی زرقان که زودرس تر است کشت گردد و کود نیتروژن نیز به مقدار کمتری مصرف شود. A field experiment was conducted to evaluate the effect of different levels of plant density and nitrogen fertilizer (N) on grain yield and its components and some quality traits in two sesame (Sesamum indicum L.) cultivars-using split-split plot arrangement in randomized complete block design with three replications at Agricultural Research Station of Kushkak, College of Agriculture, Shiraz University in 2002 cropping season. The treatments included: plant density (16.6, 20.8, 33.0 and 41.6 plants m-2) assigned to main plots, nitrogen fertilizer (N) (0, 60, and 120 kg ha-1) and cultivars (CV) (Local Zarghan and Darab-14) were randomized in sub-plot and sub-sub plots, respectively. Both plant density and N fertilizer had significant effect on days to maturity, capsule number per plant, 1000-grain weight, grain yield, harvest index, oil and protein contents. Grain yield of cultivars increased with increased N rate, but CVs had different response to N levels. There was a significant interaction between N × plant densities × CV on grain yield, and the highest grain yield (2161 kg ha-1) was produced by Darab-14. in 41.6 plants m-2 and 60 kg N ha-1, which was not significantly different from local Zarghan, at this plant density. Grain yield had negative and significant correlation (r= -0.31*) with harvest index and positive correlation (r= 0.23) with 1000-grain weight and oil content. Grain oil content had negative and significant correlation (r= -0.86**) with grain protein content. In summary, two sesame cultivars had no significant yield differences, but it local Zarghan, was more responsive to N application. Of course Darab-14 is harvested later relative to local Zarghan and therefore, it is recommended early maturity local Zarghan be sown where there are early autumn rain and cold with less N fertilizer application. تعداد کپسول در بوته, وزن هزار دانه, عملکرد دانه, شاخص برداشت, درصد روغن دانه, درصد پروتئین دانه Capsule number per plant, 1000-grain weight, Grain yield, Harvest index, Oil content, Protein content 237 245 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-241&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Bahrani محمد بحرانی 100319475328460012374 100319475328460012374 Yes Gholamhossein Babaei غلامحسین بابایی 100319475328460012375 100319475328460012375 No