fa اثر نظام‌های خاک‌ورزی و میزان بذر بر پارامترهای ماشینی و عملکرد دانه کلزا (Brassica napus L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research دستیابی به تراکم مطلوب بوته در مزرعه مستلزم انجام عملیات تهیه بستر مناسب و کاشت میزان مناسب بذر بوده و اعمال این مدیریت در مورد گیاهان ‌دانه ریز‌ نظیر کلزا از اهمیت بیشتری برخوردار است. این تحقیق به منظور بررسی تاثیر نظام‌های مختلف تهیه بستر و میزان بذر مصرفی بر پارامترهای ماشینی، عملکرد و اجزای عملکرد کلزا (رقم اورینت) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی کبوترآباد اصفهان در سال زراعی83-82 در قالب طرح کرت های نواری به اجرا گذاشته شد. چهار نظام خاک‌ورزی اولیه شامل گاوآهن برگردان دار با عمق شخم 25-20 سانتی متر، گاوآهن قلمی با دو عمق شخم20-15 و 10-8 سانتی متر و هرس بشقابی با عمق شخم 10-8 سانتی متر (به عنوان عامل اصلی) و دو روش خاک‌ورزی ثانویه شامل دو بار هرس بشقابی و یک بار روتیواتور با عمق شخم 10-8 سانتی متر (به عنوان عامل فرعی) و سه میزان بذر 4، 8 و 12 کیلوگرم در هکتار به عنوان عامل فرعی فرعی به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. کاشت به صورت مسطح در کف کرت و با ماشین بذر کار انجام گرفت. نتایج نشان داد که تیمارهای خاک‌ورزی تأثیر معنی‌داری بر قطر متوسط وزنی کلوخه‌ها نداشت. دیسک و روتیواتور به ترتیب بیشترین و کمترین ظرفیت مزرعه‌ای موثر ماشین را داشتند. با افزایش میزان بذر از 4 به 8 و 12 کیلوگرم در هکتار، تعداد روز تا پایان گلدهی و دوره گلدهی کاهش یافت. عملکرد دانه در مقدار بذر 8 کیلوگرم در هکتار (2521 کیلوگرم در هکتار) نسبت به مقدار بذر 4 کیلوگرم در هکتار (2400 کیلوگرم در هکتار ) بیشتر بود، اما با عملکرد میزان بذر 12 کیلوگرم در هکتار (2426 کیلوگرم در هکتار) تفاوت معنی‌داری نداشت. اثر متقابل میزان بذر و خاک ورزی ثانویه نشان داد که بیشترین عملکرد دانه با مقدار بذر 8 کیلوگرم در هکتار و استفاده از دیسک (2644 کیلوگرم در هکتار) و با مقدار بذر 12 کیلوگرم در هکتار و استفاده از روتیواتور (2612 کیلوگرم در هکتار) به دست آمد. بر اساس این نتایج، به نظر می رسد که در شرایط مشابه با آزمایش حاضر، در روش تهیه بستر ثانویه با هرس بشقابی یا دیسک، از میزان بذر 8 کیلوگرم در هکتار استفاده شود. در خاک ورزی ثانویه با روتیواتور می توان از مقادیر بذر کمتر از 8 کیلوگرم در هکتار نیز استفاده کرد. Suitable seedbed preparation and adequate rate of seeding are necessary to obtain desirable plant population . These management practices are more important for plants with small seeds such as rapeseed. In this research, the effect of different tillage systems and seeding rates on machinery parameters, grain yield and yield components of rapeseed, cv. Orient, was studied in a split-split plot arrangement using randomized complete block design with three replications at the Kabutarabad Agricultural Research Station, Isfahan, Iran in 2003-2004 cropping season. Four primary tillage systems: moldboard plow to a depth of 20-25 cm, chisel to a depth of 15-20 cm and 8-10 cm and disk to a depth of 8-10 cm were assigned to main plots and two secondary tillage methods: disk and rotary tiller to a depth of 8-10 cm and three seeding rates 4, 8 and 12 (kg.ha-1) were randomized sub-plots and sub-sub plots, respectively. Tillage methods showed no significant effect on mean weighed diameter of clods. Disk and rotary tiller had maximum and minimum machinery effective field capacity, respectively. By increasing seeding rate from 4 to 8 and then to 12 kg.ha-1, number of days from planting to the end of flowering and flowering duration decreased. Increases in seeding rate increased plant population. Using of 8 kg.ha-1 of seeds produced higher grain yield (2521 kg.ha-1) than 4 kg.ha-1 seeds (2400 kg.ha-1), but was not significantly different from 12 kg.ha-1 (2426 kg.ha-1). Based on these results, it might be concluded that disk harrow method as the secondary tillage with 8 kg.ha-1of seeds as desireable agronomic practices under conditions similar to this study. However, when rotary tiller is used, the seeding rate might decrease to less than 8 kg.ha-1. خاک‌ورزی, ظرفیت مزرعه‌ای ماشین, قطر کلوخه,کلزا و عملکرد دانه. Tillage, Machinery Effective Field Capacity, Weighed clod diameter, Rapeseed and Grain yield. 223 236 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-182&slc_lang=fa&sid=1 Gholamhossein Shiresmailie غلامحسین شیراسماعیلی 100319475328460012010 100319475328460012010 No Mohsen Heidari Soltanabad محسن حیدری سلطان آباد 100319475328460012011 100319475328460012011 Yes