fa اثر گرادیان تنش خشکی بر صفات زراعی نمونه‌های کلکسیون هسته نخود تیپ کابلی تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research نخود یکی از حبوبات مهم دیم در نواحی غرب آسیا و شمال آفریقا می باشد. تنش خشکی خصوصا خشکی انتهای فصل، مهم ترین عامل کاهش عملکرد نخود در این نواحی شناخته شده است. از این رو توجه به تنوع ژنتیکی ژرم پلاسم نخود به منظور افزایش احتمال انتخاب ژنوتیپ‌های متحمل و درک روابط بین صفات مرتبط با تحمل خشکی، ضروری به نظر می‌رسد. با این هدف، عکس‌العمل 103 نمونه کلکسیون هسته نخود کابلی همراه با سه رقم جم، آرمان و هاشم در قالب طرح کرت‌های حجیم (آگمنت) در سال زراعی 85-86 در مزرعه موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر در کرج، در معرض چهار شرایط آبی مطلوب (T1)، کم (T2)، متوسط (T3) و محدود (T4) با استفاده از سیستم آبیاری بارانی تک شاخه‌ای مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج مربوط به ارزیابی صفات زراعی، فنولوژیکی و مورفولوژیکی نشان داد که بین ژنوتیپ‌های نخود از نظر صفات تعداد شاخه‌های فرعی، وزن بوته، تعداد دانه در بوته، شاخص برداشت، وزن صد دانه و عملکرد بذر تک بوته، در تیمارهای مورد بررسی تنوع قابل ملاحظه‌ای وجود داشت. در کلیه تیمارها، صفت عملکرد تک بوته بیشترین ضریب تغییرات فنوتیپی را دارا بود. برآورد شاخص‌های مقاومت و حساسیت به تنش در سطوح مختلف تیماری نیز نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها تنوع وجود داشت. تحلیل همبستگی بین عملکرد در شرایط مطلوب و عملکرد در تیمارهای آبیاری با شاخص‌های تحمل نشان داد که شاخص‌های STI وGMP مناسب‌ترین شاخص‌ها برای غربال ژنوتیپ‌های نخود در کلیه تیمارهای آبیاری بودند. ترسیم نمودار چند متغیره بای پلات گابریل و بررسی نمونه‌های واقع در مجاورت بردارهای مربوط به شاخص‌های تحمل به خشکی و مقایسه نتایج آن با نمودار سه بعدی نشان داد که ژنوتیپ‌های 67،68 و 74 در تیمار 3T و ژنوتیپ‌های 45، 47، 105 و110 در تیمار 4T متحمل‌ترین ژنوتیپ‌ها بودند. Drought stress is the most important limiting facor in rainfed agriculture all over the world. Generally, in the west Asia region, chickpea is cultivated as a rainfed crop, and its pod- filling phase often sufferes from late season drought which significantly reduces seed yield. To study the genetic variation and to determine the relationship between seed yield and some agro- morphological traits, the reaction of 103 accessions of Kabuli chickpea core collection of Natioanl Plant Gene Banak plus three improved cultivars (Jam, Arman and Hashem) was evaluated under four moisture conditions: normal (T1), low (T2), medium (T3) and limited (T4), using line source irrigation system. Experiment was conducted in Karaj Research Field Station Seed and Plant Improvement Institute, Karaj, Iran in 2006-07 cropping season. Different agro- morphological traits have been measured and recorded. Descriptive statistics nalysis revealed that there were significant variation in number of sub- branches, plant dry weight, number of seed per plant, harvest index, 100 seed weight and seed yield. Seed weight per plant had the most coefficience of variation. Variation in stress tolerance and susceptibility indices suggested a high genetic variation in studied Kabuli chieckpea genotypes. The correlation between seed yield, in stressed and non-stress conditions, and different drought tolerance indices indicated that STI and GMP were the more suitable indices for screening of Kabuli Chickpea genotypes for drought tolerance. Comparison of three dimension plot and bi-plot showed that in T3 condition, genotypes no. 67, 68 and 74 and in T4 conditions, genotypes no. 45, 47,105 and 110 were of higher drought tolerance. تجزیه بای پلات, تنش خشکی, شاخص تحمل به تنش , عملکرد دانه و نخود کابلی. Drought tolerance indices, Drought stress, Kabuli chickpea, Bi-plot analysis and Seed yield 307 324 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-173&slc_lang=fa&sid=1 Masoumeh Pouresmael معصومه پوراسماعیل 100319475328460011990 100319475328460011990 Yes موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر Mahdi Akbari مهدی اکبری 100319475328460011991 100319475328460011991 No موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی Shahin Vaezi شاهین واعظی 100319475328460011992 100319475328460011992 No موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر Shakiba Shahmoradi شکیبا شاهمرادی 100319475328460011993 100319475328460011993 No موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر