fa برآورد پارامترهای ژنتیکی و ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی لاین‌های ذرت با استفاده از یک طرح دی‌آلل تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research در این آزمایش، هفت لاین برگزیده ذرت همراه با 42 ژنوتیپ دورگ حاصل از تلاقی‌های دی‌آلل مستقیم و معکوس آن‌ها (روش یک گریفینگ) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1385در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات مورد مطالعه شامل تعداد روز از جوانه‌زنی تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک، ارتفاع بوته، ارتفاع بلال، طول بلال، وزن 100 دانه، عمق دانه، تعداد ردیف دانه در بلال، تعداد دانه در ردیف بلال و عملکرد دانه بودند. تفاوت بین ژنوتیپ‌ها و اثرات ترکیب‌پذیری عمومی (GCA) و ترکیب‌پذیری خصوصی (SCA) برای تمام صفات معنی‌دار بود. واریانس اثر تلاقی‌های معکوس برای صفات وزن 100 دانه، عمق دانه، تعداد ردیف دانه در بلال، تعداد دانه در ردیف بلال و عملکرد دانه معنی‌دار بود که نشان‌دهنده وراثت سیتوپلاسمی آن‌ها می‌باشد. بر‌اساس نسبت میانگین مربعات ترکیب‌پذیری عمومی به میانگین مربعات ترکیب‌پذیری خصوصی، اثر افزایشی ژن‌ها نقش بیشتری نسبت به اثر غیر‌افزایشی در کنترل صفات تعداد روز از جوانه‌زنی تا رسیدگی فیزیولوژیک، طول بلال، تعداد ردیف دانه در بلال و تعداد دانه در ردیف بلال داشت. دامنه تغییرات وراثت‌پذیری عمومی از 48 درصد برای تعداد روز از جوانه‌زنی تا رسیدگی فیزیولوژیک تا 89 درصد برای تعداد ردیف دانه در بلال و وراثت‌پذیری خصوصی از 10 درصد برای دو صفت تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک و ارتفاع بوته تا 49 درصد برای طول بلال متغیر بود و نشان داد که برای صفات تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک، ارتفاع بوته، ارتفاع بلال، وزن 100 دانه، عمق دانه و عملکرد دانه، اثر غیر‌افزایشی ژن‌ها دارای نقش بیشتری نسبت به اثر ‌افزایشی است. بر‌اساس هتروزیس نسبت به والد برتر، ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی برای والدین و دورگ‌ها، لاین‌های یک و چهار جهت افزایش طول بلال و تعداد دانه در ردیف بلال، لاین دو جهت افزایش عملکرد دانه، لاین سه جهت زودرسی، افزایش عمق دانه، تعداد ردیف دانه در بلال و عملکرد دانه، لاین پنج برای افزایش وزن 100 دانه، لاین شش برای افزایش وزن 100 دانه، تعداد ردیف دانه در بلال و عملکرد دانه و لاین‌ هفت برای افزایش وزن 100 دانه، عمق دانه و تعداد ردیف دانه در بلال مناسب بودند. Forty two hybrids and their sevent parents were planted at the Research Field Station of Islamic Azad University of Firoozabad in 2006 cropping season- using a Randomized Complete Block Design (RCBD) with three replications. Days from germination to physiological maturity, days from silking to physiological maturity, plant height, ear height, ear length, 100-grain weight, grain depth, number of rows.ear-1, number of kernels.row-1 and grain yield were measured and recorded. ANOVA showed significant differences between genotypes as well as significant effect of general combining ability (GCA) and specific combining ability (SCA) for all measured traits. Effect of reciprocal crossing was also significant for 100-grain weight, grain depth, number of rows.ear-1, number of kernels.row-1 and grain yield that indicated the presence of cytoplasmic inheritance for these traits. Based on MSGCA/MSSCA ratio, additive gene effect was predominant in controlling days from germination to physiological maturity, ear length, number of rows.ear-1 and number of kernels.row-1 traits. The broadsense heritabilities ranged between 48% and 89% for days to physiological maturity and number of rows.ear-1, respectively. Narrowsense heritabilities were estimated between 10% and 49% for days from silking to physiological maturity, plant height and ear length. These results showed that non-additive genetic effects were predominant in controlling days from silking to physiological maturity, plant height, ear height, 100-grain weight, grain depth and grain yield. Considering hetrosis in comparison to the superior parents as well as general and specific combining abilities for parents and hybrids indicated that parents 1 and 4 had high potential for traits like ear length and number of kernels.row-1 parent 2 for grain yield parent 3 for early maturity, increasing grain depth, number of rows.ear-1 and grain yield parent 5 for 100-grain weight parent 6 for 100-grain weight, number of rows.ear-1 and grain yield and parent 7 for 100-grain weight, grain depth and number of rows.ear-1. ترکیب‌پذیری, دی‌آلل, ذرت, وراثت‌پذیری و هتروزیس. Combining ability, Diallel, Heritability, Heterosis and Maize. 318 332 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-153&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Zare مهدی زارع maza572002@yahoo.com 100319475328460011776 100319475328460011776 Yes دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد فارس Rajab Choukan رجب چوکان 100319475328460011777 100319475328460011777 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر Mohammadreza Bihamta محمدرضا بی همتا 100319475328460011778 100319475328460011778 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران Eslam Majidi Hervan اسلام مجیدی هروان 100319475328460011779 100319475328460011779 No پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی کرج