fa گزینش ژنوتیپ‌های جو (.Hordeum vulgare L) برای عملکرد دانه، پایداری عملکرد و تحمل به تنش خشکی انتهای فصل در شرایط اقلیم معتدل ایران تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p style="direction:rtl; font-style:normal; text-align:justify"><span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:17.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">تنش خشکی از شایع‌ترین تنش‌های غیرزیستی در بسیاری از نقاط جهان در شرایط تغییرات اقلیمی کنونی به شمار می&shy;رود و از این&shy;رو یکی از اهداف مهم برنامه های به‌نژادی گیاهان زراعی، تولید ارقام با عملکرد بالا و متحمل به تنش خشکی است. ارزیابی تنوع ژنتیکی و ارزیابی اثر تنش خشکی در جو و غربالگری منابع ژرم&shy;پلاسم برای تحمل به تنش خشکی و پایداری عملکرد دانه، پیش نیاز توسعه ارقام جدید و سازگارتر این محصول است. در این پژوهش، 18 ژنوتیپ امیدبخش حاصل از برنامه‌های به‌نژادی جو در اقلیم معتدل در قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با سه تکرار به مدت دو سال زراعی (1402-1401 و 1403-1402) در دو شرایط بدون تنش و تنش خشکی انتهای فصل در سه ایستگاه تحقیقاتی ورامین، بیرجند و یزد (مجموعاً 12 محیط) مورد ارزیابی قرار گرفتند. پایداری عملکرد دانه با استفاده از آماره&shy;های پارامتری و ناپارامتری و ضرایب همبستگی آن&shy;ها با عملکرد دانه و همچنین شاخص&shy;های ارزیابی تنش و تجزیه بای&shy;پلات بر اساس دو مؤلفه اصلی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج تجزیه بای&shy;پلات نشان دادکه ژنوتیپ&shy;های 1، 2، 3، 4، 5 و 7 عملکرد دانه بالاتری در شرایط تنش خشکی انتهای فصل داشتند. ژنوتیپ&shy;های شماره 3، 2 و 7 با داشتن کمترین مقدار میانگین رتبه آماره&shy;های پایداری و انحراف معیار رتبه&shy;ها و عملکرد بالاتر از میانگین کل، به&shy;ترتیب بالاترین پایداری عملکرد دانه را دارا بودند. بر اساس میانگین رتبه هر ژنوتیپ در کل شاخص&shy;های تنش خشکی نیز ژنوتیپ&shy;های 7، 2 و 1 به&shy;ترتیب به عنوان متحمل&shy;ترین و ژنوتیپ&shy;های 6، 11 و 17 نیز به ترتیب به عنوان حساس‌ترین ژنوتیپ&shy;ها به تنش خشکی انتهای فصل شناخته شدند. ژنوتیپ 7 با شجره </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Yousef/3/Legia//Rhn/Lignee 527</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt"> و میانگین عملکرد 6500 کیلوگرم در هکتار و ژنوتیپ 2 با شجره </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Assala&#39;S&#39;//Avt/Aths/3/Arinar/Aths//D529/4/Yousef</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt"> و میانگین عملکرد 6252 کیلوگرم در هکتار، به عنوان ژنوتیپ‌های با عملکرد دانه بالا و پایدار برای کشت در مناطق متأثر از تنش خشکی انتهای فصل در اقلیم معتدل کشور شناخته شدند. </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt"></span></span></span></b></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</p> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:15.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Introduction:</span></span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> Drought is one of the abiotic stresses in many parts of the world, and it is one of the major limiting factors for crop production under changing climate. Therefore, one of the important goals in crop breeding programs is development of drought-tolerant cultivars adapted to target environments. Evaluation of genetic variation for terminal drought stress tolerance in barley and identification of genotypes with high grain yiled and yiled stability and drought tolerant are prerequisites for developing new adapted barley cultivars (</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Barati, <i>et al.,</i> 2023</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">). </span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:15.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Materials and Methods:</span></span></span></b> <span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">In this experiment, 18 genotypes from temperate climate barley breeding program were evaluated using randomized complete block design with three replications, under two conditions of non-stress and terminal drought stress conditions, at three research field stations; Varamin, Birjand, and Yazd (total of 12 environments) in two cropping cycles (2021-22 and 2022-23). Grain yield stability using parametric and nonparametric statistics and their correlation coefficients with grain yield, as well as stress tolerance indices and biplot based on two principal components were evaluated. </span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:15.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Materials and Methods:</span></span></span></b> <span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Results of biplot analysis showed that genotypes No. 1, 2, 3, 4, 5 and 7 had higher grain yield under trminal drought stress conditions. Overall, genotypes No. 3, 2, and 7 with the lowest average rank of stability statistics and standard deviation of rank and higher grain yield than the total mean, had the highest grain yield stability, respectively. Considering the average rank of each genotype for all drought stress indices, genotypes No. 7, 2, and 1 were identified as the most tolerant genotypes, respectively.&nbsp; However, genotypes No. 6, 11, and 17 were identified as the most sensitive genotypes to drought stress, respectively. </span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:15.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Conclusion:</span></span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> In conclusion, genotype No. 7 with pedigree of Yousef/3/Legia//Rhn/Lignee527 with mean grain yield of 6500 kg.ha^-1 and genotype No. 2 with pedigree of Assala&#39;S&#39;//Avt/Aths/3/Arinar/Aths//D529/4/Yousef with mean grain yield of 6252 kg.ha^-1 identifioed as high-yielding with yield stability genotypes for being released and grown in terminal drought stress prone areas in temperat climatic conditions of Iran. .</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; آماره‌های پارامتری و ناپارامتری, تجزیه بای‌پلات, جو, شاخص‌های تحمل به خشکی و عملکرد دانه Barley, Biplot analysis, Drought tolerance indices, Grain yield, Parametric and non-parametric statistics 390 405 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1495-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Barati علی براتی barati32@yahoo.com 100319475328460012853 100319475328460012853 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Elias Arazmjoo الیاس آرزم جو elias.arazmjo@gmail.com 100319475328460012854 100319475328460012854 Yes Field and Horticultural Crops Science Research Department, South Khorasan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Birjand, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بیرجند، ایران Seyyed Ali Tabatabaei سیدعلی طباطبائی tabataba4761@yahoo.com 100319475328460012855 100319475328460012855 No Field and Horticultural Crops Science Research Department, Yazd Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Yazd, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران Javad Hasanpour جواد حسن پور j.hasanpour@areeo.ac.ir 100319475328460012856 100319475328460012856 No Modern Cropping Systems Research Department, Tehran Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Varamin, Iran بخش تحقیقات نظام‌های نوین زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی تهران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ورامین، ایران