fa گزینش ژنوتیپ‌های آفتابگردان (.Helianthus annuus L) دانه روغنی برای عملکرد دانه و پایداری عملکرد با استفاده از شاخص پایداری چند صفتی (MTSI) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:18.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">موفقیت در گزینش و معرفی ژنوتیپ‌های پرمحصول و پایدار با توجه به پیچیدگی و تأثیرپذیری از محیط و برهمکنش ژنوتیپ و محیط بسیار با اهمیت است. تنش خشکی یکی از عوامل مهم محدود کننده عملکرد است و با توجه به بحران جهانی خشکسالی، بسیار مورد توجه به‌نژادگران بوده و گزینش ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی از اولویت‌های برنامه‌های به‌نژادی است. این تحقیق با هدف شناسایی ژنوتیپ‌های پایدار و برتر آفتابگردان بر اساس شاخص پایداری چند صفتی روی صفات مهم گیاهی 100 لاین آفتابگردان&nbsp;دانه روغنی در قالب طرح لاتیس ساده 10&times; 10 در شرایط آبیاری کامل (بدون تنش) و تنش خشکی طی دو سال 1392 و 1393 در روستای قزلجه از توابع شهرستان سلماس اجرا شد. بر اساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، اثر ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ و محیط بر عملکرد دانه و محتوای روغن دانه معنی‌دار بود. بنابراین از شاخص پایداری چند صفتی (</span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">MTSI</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">) برای انتخاب ژنوتیپ‌های پایدار استفاده شد.</span></span></span></b><b> </b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">نتایج نشان داد که چهار عامل با مقادیر ویژه بیش از یک، 66/2درصد از تغییرات کل را توجیه کردند. شاخص </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">MTSI</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt"> دیفرانسیل گزینش با فراوانی موفقیت‌آمیز 84/641درصد را داشت. 15 ژنوتیپ با میانگین بالاتر از میانگین جمعیت در کلیه صفات به عنوان ژنوتیپ&shy;های پایدار شناخته شدند. کمترین مقدار دیفرانسیل گزینش برای شاخص </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">WAASBY</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt"> (0377/0 درصد) برای محتوای روغن دانه و بیشترین مقدار آن (22/1درصد) برای عرض برگ مشاهده شد. ژنوتیپ 8 (</span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">254</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">-</span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">ENSAT</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">) با بالاترین مقدار میانگین در هفت صفت طول برگ، طول دمبرگ، عملکرد دانه، تعداد روز تا گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته و تعداد برگ، کمترین مقدار شاخص </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">MTSI</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt"> را داشته و به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ شناخته شد. شاخص </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">MTSI</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt"> که دارای مزایای هر دو روش بلاپ و امی است، با بهره‌مندی از &nbsp;روش تجزیه به عامل‌ها و میانگین وزنی نمرات مطلق بهترین پیش‌بینی‌های خطی بی‌طرفانه</span></span></span></b><b> </b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">(</span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.2pt">Weighted average of absolute scores of best unbiased linear predictions</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.2pt">)، شاخص کارآمدتری در شناسایی ژنوتیپ&shy;های برتر و توسعه ارقام متحمل پرمحصول و پایدار آفتابگردان شناخته شد. </span></span></span></b></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:17.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Introduction:</span></span></b> <span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Success in selecting and introducing genotypes with high yield and stabity is is very important in crop improvement programs, given that their susceptibility to environmental factors and genotype &times; environment interactions complicates decicon making for crop breeders.</span></span> <span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Drought stress is one of the important environmental factors affecting yield and drought tolerance is an important traits for crop breeders (</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Yasar</span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> et al</span></span></i><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">., 2023</span></span><span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">). The aim of this experiment was to identify superior oilseed sunflower genotypes with high seed yield and stability using the multi-trait stability index.</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:17.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Materials and Methods:</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> In this experiment, 100 oilseed sunflower genotypes were evaluated for 13 agro-morphological traits including; seed yield and seed oil content using simple 10&times;10 lattice design under two of full irrigation and drought stress conditions in 2013 and 2014 in the village of Qezaljeh, Salmas County, Iran. </span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:17.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Results:</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">&nbsp; Results of combined analysis of variance showed that the effects of genotype and genotype &times; environment interaction </span></span><span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">were</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> significant. Therefore, the multi-trait stability index (MTSI) was used to select genotypes with high seed yield and stability. </span></span><span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Four factors with eigenvalues greater than one explained 66.2% of the total variation.</span></span> <span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The MTSI differential selection index presented a success rate of 84.61%. Fifteen genotypes with means higher than the population mean in all traits were selected as genotypes with stability for those traits. The lowest selection differential for the WAASBY index (0.0377%) was observed in seed oil content and the highest index (22.1%) was observed in leaf width. Genotype 8 (254-ENSAT) showed the lowest MTSI index with the highest mean in seven traits: leaf length, petiole length, seed yield, number of days to flowering, number of days to maturity, plant height, and number of leaves, and was therefore identified as the genotype with high stabilty for these traits.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:17.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Conclusion:</span></span></b> <span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The MTSI index, which uses the advantages of both the Bluop and AMMI methods, is a more efficient index in identifying superior genotypes and developing genotypes with high yield and stability as well as drought tolerant cultivars by using both factor analysis methods and the weighted average of absolute best unbiased linear prediction scores (WAASBY).</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:17.0pt"><span style="text-autospace:none"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="EN" style="font-size:10.0pt"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></b></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; آفتابگردان, برهمکنش ژنوتیپ و محیط, شاخص چند متغیره, فاصله ژنوتیپ- مطلوب و گزینش همزمان Genotype-ideotype distance, Genotype × environment interaction, Multivariate index, Simultaneous selection and Sunflower 352 368 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1597-1&slc_lang=fa&sid=1 Nasrin Akbari نسرین اکبری nasrinakbari93@gmail.com 100319475328460012867 100319475328460012867 Yes Urmia University, Urmia, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Reza Darvishzadeh رضا درویش زاده r.darvishzadeh@urmia.ac.ir 100319475328460012868 100319475328460012868 No Urmia University, Urmia, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران