fa تعیین نمره خواب پاییزی اکوتیپ‌های ایرانی یونجه (.Medicago sativa L) در اقلیم سرد و معتدل تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">این آزمایش به منظور برآورد نمره خواب پاییزی 20 رقم/ اکوتیپ داخلی و خارجی یونجه در دو آزمایش جداگانه، کاشت متداول و کاشت با فاصله، هر یک در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در کرج و خوی از اردیبهشت 1393 به مدت سه سال اجرا شد. سال اول به عنوان سال استقرار بوته‌ها در نظر گرفته شد. در این آزمایش سه اکوتیپ یونجه همدانی، چهار اکوتیپ قره‌یونجه، دو اکوتیپ از مناطق مرکزی ایران، پنج اکوتیپ گرمسیری و شش رقم خارجی مورد ارزیابی قرار گرفتند. درآزمایش کشت متداول بذر هر رقم/ اکوتیپ با توجه به قوه نامیه، با نسبت 20 کیلوگرم در هکتار در دو ردیف به طول پنج متر و فاصله ردیف 50 سانتیمتر و در آزمایش کاشت با فاصله، بذر هر رقم/ اکوتیپ در دو ردیف به طول پنج متر و فاصله ردیف 50 سانتیمتر با فواصل50 سانتیمتر بین بوته‌ها به صورت تک بوته کشت شد. صفات مورد ارزیابی شامل ارتفاع بوته، تعداد ساقه در متر مربع/ در بوته، عملکرد علوفه خشک و نمره خواب پاییزی بودند. نتایج تجزیه مرکب داده‌ها در دو مکان و دو سال در هر یک از آزمایش‌ها نشان داد که تفاوت معنی‌داری بین میانگین عملکرد علوفه خشک، ارتفاع بوته و نمره خواب پاییزی ارقام/ اکوتیپ‌های مورد بررسی وجود داشت. برهمکنش ژنوتیپ در مکان نیز برای این صفات معنی‌دار بود. در آزمایش کشت متداول، یونجه بغدادی با میانگین 02/15 و رقم کیسوردای با میانگین 3/12 تن در هکتار به ترتیب بیشترین وکمترین علوفه خشک و در آزمایش کشت با فاصله، اکوتیپ بمی-1 با میانگین 6/29 و رقم سکوئل با میانگین 1/22 گرم در بوته به ترتیب بیشترین وکمترین علوفه خشک را در طی دو سال در دو منطقه تولید کردند. در هر دو آزمایش ارقام منتسب به مناطق گرم و معتدل کشور دارای تمره خواب پاییزی بیشتری نسبت به ارقام سردسیری بودند. درآزمایش کشت متداول، رقم کماندور با میانگین نمره 5/3 کمترین و یونجه‌های نیکشهری، بمی-1 و بغدادی به ترتیب با 9/6، 8/6 و 7/6، بیشترین میانگین نمره خواب پاییزی را داشته و در آزمایش کشت با فاصله، رقم کماندور با نمره 3/3 کمترین و یونجه‌های بغدادی و نیکشهری به ترتیب با 1/6 و 0/6، بیشترین میانگین نمره خواب پاییزی را داشتند. نتایج این تحقیق نشان داد که اکوتیپ‌های قره‌یونجه و همدانی دارای نمره‌های خواب 4 تا 5 ، یونجه‌های مناطق معتدل مانند </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KFA7</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و یزدی دارای نمره خواب 6 تا 7 و یونجه‌های گرمسیری شامل بمی، بغدادی و نیکشهری دارای نمره خواب پاییزی بین 7 تا 9 بودند. در کشت متداول نسبت به کشت با فاصله برآوردهای مناسب‌تری از نمره‌های خواب پاییزی صورت گرفت، هر چند که تاثیرمهمی بر گروه بندی رقم/ اکوتیپ‌ها نداشت.</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong> To evaluate fall dormancy of twenty alfalfa local ecotypes and exotic cultivars, this study was conducted in two separate experiments (conventional or dense planting and spaced planting) using randomized complete block design with three replications in three growing seasons 2014, 2015 and 2016 in two locations (Karaj and Khoy), Iran. First growing season was considered as estabilishment season. Three ecotypes of Hamedani population, four ecotypes of Gharah-Yunjeh population, five ecotypes of warm region populations, two ecotypes from central part of the country and six exotic cultivars were included in this study. In conventional planting, each cultivar/ecotype was grown in two rows of 5 m length and 50 cm row spacing using 20 kg.ha^-1 seeding rate, based on seed germination percentage. In spaced planting, each cultivar/ecotype was planted in two rows of 5 m length and 50 cm row spacing and 50 cm distance between plants on row. The recorded traits were plant height, stem number per plant/m^-2, dry forage yield, and fall dormancy score. Combined analysis of variance of both experiments showed that mean squares of cultivar/ecotype was significant for dry forage yield, plant height and fall dormancy score. Genotype &times; location interaction efect was also significant for these traits. Mean comparison of dry forage yield of cultivars/ecotypes showed that Baghdadi with 15.02 t ha^-1 and Kiseverdai with 12.3 t.ha^-1 in conventional planting, and Bami-1 with 29.6 g.plant^-1 and Sequel with 22.1 g.plant^-1 had the highest and lowest dry forage yield over two locations and growing seasons, respectively. In both experiments, the local ecotypes related to warm region had the higher fall dormancy scores in comparison to ecotypes from cold region. In conventional planting, Nikshahri, Bami-1 and Baghdadi with 6.9, 6.8 and 6.7 scores, and in spaced planting, Baghdadi and Nikshahri with 6.1 and 6.0 scores showed the highest fall dormancy scores, respectively. Commandor had the lowest fall dormancy score with 3.5 and 3.3 in conventional and spaced planting experiments, respectively. In general, the fall dormancy scores were determined in ecotypes of Ghara-yunje and Hamedani populations (cold region) from 4 to 5, ecotypes from temperate region (KFA7 and Yazdi) from 6 to 7 and warm region (Bami, Baghdadi and Nikshahri) from 7 to 9 scores. Assessment of fall dormancy scores in conventaionl planting experiment led to better estimates, however, it did not affect the grouping of cultivars/ecotypes.&nbsp; اکوتیپ, خواب پاییزی, علوفه خشک و یونجه Alfalfa, Dry forage, Ecotype and Fall dormancy 237 252 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1256-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Moghaddam علی مقدم moghaddam_ali@yahoo.com 10031947532846009239 10031947532846009239 Yes Assistant Prof., Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran استادیار موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ایران Kambiz Kharazmi کامبیز خوارزمی Kambizkharazmi@yahoo.com 10031947532846009240 10031947532846009240 No Assistant Prof., Field and Horticultural Crops Research Department, West Azarbayjan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Khoy, Iran. استادیار مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خوی، ایران SMA Mofidian سیدمحمدعلی مفیدیان amofidian@ymail.com 10031947532846009241 10031947532846009241 No Assistant Prof., Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran استادیار موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران