fa ارزیابی و گروه‌بندی ژنوتیپ‌های برنج (.Oryza sativa L) آسیای مرکزی و غربی با استفاده از صفات زراعی و عملکرد دانه تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور ارزیابی تنوع صفات مهم زراعی و گروه‌بندی ژنوتیپ‌های برنج، این آزمایش با 49 ژنوتیپ برنج از کشورهای جمهوری آذربایجان، قزافستان، افغانستان، ترکیه، قرقیزستان، عراق و ازبکستان همراه با هفت ژنوتیپ از ایران در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال‌های 1398 و 1399 در مزرعه آزمایشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور- رشت اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر ژنوتیپ برای کلیه صفات مورد ارزیابی معنی‌دار بوده و برهمکنش سال و ژنوتیپ برای هیچ‌یک از صفات معنی‌دار نبود. نتایج مقایسه میانگین‌ها نشان داد که رقم </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Marjan</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (قزاقستان) با 100 روز تا رسیدگی (از بذرپاشی)،</span></span></span></strong> <strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">زودرس‌ترین رقم در بین ژنوتیپ‌های مورد بررسی بود. کمترین ارتفاع بوته با 3/79 سانتی‌متر متعلق به رقم </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QazNIIR-7</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (قزاقستان) و بیشترین ارتفاع بوته با 8/149 سانتی‌متر متعلق به رقم </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Avanqard</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (آذربایجان) بود. کمترین عملکرد دانه با 2200 کیلوگرم در هکتار مربوط به رقم </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BT7</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (عراق) و بیشترین عملکرد دانه با 7400 کیلوگرم در هکتار مربوط به رقم </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Mishkab2</span></span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (عراق) بود. نتایج تجزیه همبستگی بین صفات نشان داد که بین عملکرد دانه و طول برگ پرچم در ژنوتیپ‌های برنج همبستگی منفی وجود داشت. بر اساس نتایج تجزیه خوشه‌ای، ژنوتیپ‌های برنج در هفت گروه مجزا قرار گرفتند. با توجه به وجود تنوع بالا در ژنوتیپ‌های برنج مورد ارزیابی، به‌نظر می‌رسد که این ژنوتیپ‌ها امکان بهره‌برداری برای بهبود عملکرد ارقام ایرانی را دارا هستند. </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.05pt;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong> Rice is the staple food of half of the world&#39;s population and one of the most important crops in Central and West Asia. To assess variation in some important agronomic traits and grouping of rice genotypes, this study was performed and 49 genotypes from Azerbaijan, Kazakhstan, Afghanistan, Turkey, Kyrgyzstan, Iraq, and Uzbekistan along with 7 genotypes from Iran were evaluated using randomized complete block design with three replications in 2019 and 2020 cropping season in experimental field of Rice Research Institute of Iran, in Rasht, Iran. Analysis of variance showed genotypes were significantly different for all studied traits. Genotype &times; year interaction effect was not significant for any of the studied traits. The lowest grain yield (2.2 t.ha^-1) belonged to BT7 cultivar (Iraq) and the highest grain yield (7.4 t ha^-1) belonged to Mishkab2 (Iraq). The shortest plant height (79.3 cm) belonged to QazNIIR-7 (Kazakhstan) and the highest plant height (149.8 cm) recorded for Avanqard (Azerbaijan). Marjan cultivar (Kazakhstan) was the earliest maturity among the studied rice genotypes with 100 days to physiological maturity (after seeding). Correlation studybetween traits indicated negative correlation between grain yield and flag leaf length. Cluster analysis grouped the studied genotypes into seven distinct groups. In general, the existence of high diversity for agronomic traits and grain yield in the studied genotypes showed that this set of germplasm has the potential for to be used in the national rice breeding programs to improve Iranian rice cultivars. برگ پرچم, برنج, تجزیه تابع تشخیص, تجزیه خوشه‌ای و همبستگی Cluster analysis, Correlation, Discrimination function analysis, Flag leaf and Rice 223 236 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1237-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Reza tarang علیرضا ترنگ a_tarang@hotmail.com 10031947532846009233 10031947532846009233 No Associate Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran دانشیار مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Maryam Hosseini Chaleshtori مریم حسینی چالشتری mhkhosseini@gmail.com 10031947532846009234 10031947532846009234 Yes Associate Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Abbas Shahdi Kumleh عباس شهدی کومله shahdiabbas8@gmail.com 10031947532846009235 10031947532846009235 No Assistant Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran استادیار مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Hossein Rahim Soroush حسین رحیم سروش rahimsouroush@yahoo.com 10031947532846009236 10031947532846009236 No Assistant Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran استادیار مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران mehrzad allahgholipour مهرزاد اله قلی پور mehrzadallahgholipour@yahoo.com 10031947532846009237 10031947532846009237 No Associate Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran دانشیار مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Ali Reza Haghighi Hasanalideh علیرضا حقیقی حسنعلیده haghighi@gmail.com 10031947532846009238 10031947532846009238 No Assistant Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran استادیار مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران