fa برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه لاین‌های امیدبخش گندم نان (.Triticum aestivum L) در مناطق معتدل ایران تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">این تحقیق با هدف ارزیابی برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه 20 ژنوتیپ گندم نان و تعیین سازگاری و پایداری عملکرد ژنوتیپ‌های مورد بررسی در هشت ایستگاه تحقیقاتی اقلیم معتدل کشور در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به مدت دو سال زراعی (1396- 1394) انجام شد. ارزیابی سازگاری و پایداری عملکرد ژنوتیپ‌ها با استفاده از معیارهای پایداری ناپارامتری رتبه‌بندی و پارامتری روش‌های تک متغیره و چند متغیره (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بای‌پلات) انجام شد. بر اساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، برهمکنش سال در مکان و ژنوتیپ در سال در مکان برای عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گندم معنی‌دار بودند. مقایسه میانگین‌ها&nbsp; نشان داد که لاین‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> ،</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> ،</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G10</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G15</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> از بالاترین عملکرد دانه برخوردار بودند. تجزیه ناپارامتری رتبه نشان داد که ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G14</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G15</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با کمترین میزان رتبه و انحراف معیار رتبه، پایدار ترین ژنوتیپ‌ها بودند. بر اساس تجزیه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بای‌پلات، محیط‌های مورد آزمایش به سه گروه که امکان سازگاری خصوصی برای ژنوتیپ‌های گندم را داشتند، گروه بندی شدند. با استفاده از نمودار </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بای‌پلات مشخص شد که ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G13</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G14</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G18</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای عملکرد دانه پایدارتری نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها بودند. براساس آماره‌های پایداری ناپارامتری و نمودار </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بای‌پلات، ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G14</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> پایدارترین ژنوتیپ بود. بر اساس نتایج این تحقیق، ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G14: KAUZ/LUCO-M//PVN/STAR/3/Yaco/2*Parus/4/Pishtaz</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (امین)، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G15: FRNCLN/ROLF07</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (فرین) و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G16: MUU/KBIRD</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> که دارای پتانسیل عملکرد بالا و پایداری عملکرد قابل ملاحظه‌ای بودند، برای نامگذاری انتخاب شدند.</span></span></strong> This study was conducted with the objective of analyzing genotype &times; environment (GE) interaction on grain yield of 20 bread wheat promising lines. The experiment carried out using randomized complete blocks design with three replications in eight experimental stations in temperate regions of Iran in two cropping seasons (2015-2017). To assess the yield stability and adaptability of genotypes non-parametric ranking statistic and some univariate stability statistics as well as GGE biplot method were used. Combined analysis of variance revealed that genotype &times; year &times; location and year &times; location interaction effects on grain yield were significant. Mean comparison showed that promising lines; G16, G12, G10 and G15 had the highest grain yield, respectively. Nonparametric ranking analysis showed that genotypes; G4, G12, G14, G15 and G16 with the lowest ranks and standard deviation of ranks had the highest yield stability. The GGE biplot analysis differentiated environments into three sub-environmental groups with top-yielding genotypes. Using GGE biplot showed that genotypes; G2, G3, G13, G14, G18, G4 and G1 had higher grain yield stability, respectively. Based on non-parametric ranking statistic and GGE biplot, genotype G14 was identified as genotype with highest yield stability. According to the results of this tsudy genotypes G14: KAUZ/LUCO-M//PVN/STAR/3/Yaco/2*Parus/4/Pishtaz (Amin), G15: FRNCLN/ROLF07 (Farin), and G16: MUU/KBIRD had high grain yield potential and stability performance and have been recommended for release as new cultivars for the temperate agro-climatic zone of Iran.<span dir="RTL"></span> تجزیه ناپارامتری, سازگاری خصوصی, گندم نان و GGEبای‌پلات Adaptation, Bread wheat, Non-parametric analysis and GGE biplot 142 157 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-498-2&slc_lang=fa&sid=1 Farshad Bakhtiar فرشاد بختیار F_bakhtiar2002@Yahoo.com 10031947532846007840 10031947532846007840 Yes Assistant Prof., Seed and plant Improvement Institute, Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، کرج، ایران Goodarz Najafian گودرز نجفیان goodarzn@yahoo.co.uk 10031947532846007841 10031947532846007841 No Professor, Seed and plant Improvement Institute, Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، کرج، ایران Amir Kayvan Kafashi امیرکیوان کفاشی akkafashi@yahoo.com 10031947532846007842 10031947532846007842 No Researcher, Field and Horticultural Crops Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kermanshah, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران. Ahmad Jafar-Nejad احمد جعفرنژاد ajafarnzhad@yahoo.com 10031947532846007843 10031947532846007843 No Assistant Prof., Field and Horticultural Crops Research Department, Khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Neishbour, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، نیشابور، ایران. Fazlollah Hassani فضل اله حسنی fhassani27@yahoo.com 10031947532846007844 10031947532846007844 No Assistant Prof., Field and Horticultural Crops Research Department, Khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Neishbour, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زرقان، ایران Ahmad Zareh Faiz Abadi احمد زارع فیض آبادی azarea.2002@yahoo.com 10031947532846007845 10031947532846007845 No Professor, Field and Horticultural Crops Research Department, Khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Mashhad, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. Davood Amin Azarm داوود امین آزرم dafiuni@yahoo.com 10031947532846007846 10031947532846007846 No Assistant Prof., Field and Horticultural Crops Research Department, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Isfahan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران. Ezatollah Nabati عزت اله نباتی ezatollahnabati@yahoo.com 10031947532846007847 10031947532846007847 No Researcher, Field and Horticultural Crops Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Broujerd, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بروجرد، ایران. Hassan Abdi حسن عبدی h.abdi63@yahoo.com 10031947532846007848 10031947532846007848 No Researcher, Field and Horticultural Crops Research Department, Tehran Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Varamin, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ورامین، ایران.