fa تنوع ژنتیکی برای تحمل به سرمای زمستانی و خصوصیات مرتبط با آن در ژنوتیپ‌های جو تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی تنوع ژنتیکی برای تحمل به سرمای زمستانی، LT50 و میزان کربوهیدرات‌های محلول درژنوتیپ‌های جو،آزمایشی در دو شرایط مزرعه‌ای و گلخانه‌ای با استفاده از 40 ژنوتیپ‌ جو در ایستگاه تحقیقاتی و گلخانه دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز انجام شد. ارزیابی مزرعه‌ای در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در دو سال 1385 و 1386 اجرا و درصد بقای زمستانی ژنوتیپ‌ها اندازه‌گیری شد. نتایج تجزیه واریانس چند متغیره برای صفات مورد اندازه‌گیری در گلخانه و آزمایشگاه نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها اختلاف معنی‌داری وجود داشت. بر اساس تجزیه واریانس مرکب داده‌ها نیز از نظر درصد زنده‌مانی در مزرعه بین ژنوتیپ‌ها اختلاف معنی‌داری وجود داشت، اما تفاوت بین سال‌ها و اثر متقابل ژنوتیپ‌× سال معنی‌دار نبود. برای اندازه‌گیری درصد زنده‌مانی گیاهچه‌ها در آزمون‌های انجماد، یک آزمایش گلخانه‌ای در قالب طرح کرت‌های خرد شده بر پایه بلوک‌های کامل تصادفی با دو تکرار طراحی شد. ژنوتیپ‌های جو به عنوان عامل فرعی و پنج سطح دما (8-، 11-، 13-، 15- و 17- درجه سانتی‌گراد) به عنوان عامل اصلی منظور شدند. علاوه بر محاسبه LT50ژنوتیپ‌ها، درصد وزن خشک گیاهچه، میزان کربوهیدرات‌های محلول در شرایط قبل و بعد از عادت‌دهی و طول و عرض برگ نیز در شرایط کنترل شده اندازه‌گیری شد و تجزیه واریانس این داده‌ها در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی انجام شد. بین ژنوتیپ‌های مورد مطالعه از نظر درصد زنده‌مانی در کلیه دماها، LT50، درصد وزن خشک گیاهچه، عرض برگ و میزان کربوهیدرات‌های محلول در شرایط بعد از عادت‌دهی، اختلاف معنی‌داری وجود داشت. صفات درصد زنده‌مانی در مزرعه، LT50 و عرض برگ از وراثت‌پذیری بالایی برخوردار بودند. وراثت‌پذیری میزان کربوهیدرات‌های محلول در شرایط بعد از عادت‌دهی و درصد وزن خشک گیاهچه در حد متوسط بود. برای درصد زنده‌مانی در دمای 8- درجه سانتی‌گراد، بیشترین و درصد زنده‌مانی در دمای 17- درجه سانتی‌گراد، کمترین میزان وراثت-پذیری مشاهده شد. بیشترین مربع ضریب تغییرات ژنتیکی درصد زنده‌مانی مربوط به دمای 15- درجه سانتی‌گراد بود و برای سایر صفات، مربع ضریب تغییرات ژنتیکی پایین بود. به طور کلی نتایج حاصل از ارزیابی ژنوتیپ‌های مورد آزمایش نشان داد که ژنوتیپ ‌38 (آتنیس) حساس به سرمای زمستانی بوده و تعداد قابل توجهی از ژنوتیپ‌ها برخوردار از ویژگی‌های مطلوب از نظر تحمل به سرما بودندکه از میان آن‌ها ژنوتیپ‌های 36 (شولیر) و 15(EC83-12) با توجه به مقادیر درصد بقای زمستانی در مزرعه و LT50 به عنوان ژنوتیپ‌های متحمل‌تر شناسایی شدند. An investigation was carried out in order to study the genetic variation of barley genotypes in terms of winter survival, LT50 and leaf soluble carbohydrates under field and greenhouse conditions using 40 barley genotypes in the research station and greenhouse of Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Iran. The field evaluation was performed in the form of randomized complete block design in two years and percentage of winter survival was estimated. Multivariate analysis of variance indicated significant differences among genotypes for the traits measured in greenhouse and laboratory. Combined analysis of variance showed significant differences among genotypes for percentage of winter survival, but the effects of year and genotype × year interaction were significant for this character. The greenhouse experiment for percentage of plant survival was carried out in the form of split plot design on the basis of randomized complete blocks with two replications. Barley genotypes were assigned in subplots and five freezing temperatures (-8, -11, -13, -15 and -17°C) were assigned in main plots. Other traits measured in the greenhouse, such as LT50, percentage of seedling dry weight, soluble carbohydrates content before and after hardening and leaf length and width were analyzes based on randomized complete block design. Significant differences were observed among barley genotypes in terms of survival percentage at temperatures -8, -11, -13, -15 and -17°C, LT50, percentage of seedlings dry weight, leaf width and the soluble carbohydrates content after hardening. The heritability of field survival percentage, LT50 and leaf width were high. The heritability of soluble carbohydrates content after hardening and the percentage of seedling dry weight were moderate. The highest and lowest heritability were observed at temperatures -8°C and -17°C, respectively. Percentage of survival at temperature -15°C had the largest squared genetic coefficient of variation and other traits had low squared genetic coefficient of variation. It can be concluded that genotype #38 (Athenise) was susceptible to cold stress and considerable number of genotypes had desirable characteristics for cold tolerance from which genotypes #36 (Schulyer) and #15 (EC83-12) can be recognized as more cold tolerant genotypes with regard to percentage of winter survival and LT50. تنش سرما, درصد زنده‌مانی در مزرعه, عادت‌دهی به سرما, کربوهیدرات‌های محلول و LT50 Cold acclimation, Cold stress, Field survival percentage, Leaf soluble carbohydrates and LT50. 743 759 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-92&slc_lang=fa&sid=1 Samira Hamian سمیرا هامیان 100319475328460011435 100319475328460011435 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Mohammad Moghaddam محمد مقدم 100319475328460011436 100319475328460011436 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Seyyed Abolghasem Mohammadi سید ابوالقاسم محمدی 100319475328460011437 100319475328460011437 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Kazem Ghasemi Golezani کاظم قاسمی گلعذانی 100319475328460011438 100319475328460011438 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Ahmad Heidari احمد حیدری 100319475328460011439 100319475328460011439 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Elnaz Faraj Zadeh الناز فرج زاده 100319475328460011440 100319475328460011440 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز Ahmad Yousefi احمد یوسفی 100319475328460011441 100319475328460011441 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر