fa شناسایی کروموزوم‌های ژنوم Eb در نتاج F3 ژنوتیپ‌های جدید و ممکن تریتی‌پایرم ثانویه با روش دورگ گیری دی.ان.ای ژنومی در محل تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research تریتی‌پایرم اولیه یک غله آمفی پلوئید آلوهگزاپلوئید مصنوعی جدید است که از تلاقی والدین مادری گندم دوروم و والد پدری تینوپایرم بسارابیکوم (Thinopyrum bessarabicum) تولید شده است. اگرچه لاین‌های اولیه تریتی‌پایرم متحمل به تنش شوری هستند، ولی دارای برخی صفات نامطلوب زراعی مانند شکنندگی محور سنبله و دیررسی هستند. برای رفع این معایب اقدام به تولید نسل سوم گیاهان جدید و احتمالی تریتی‌پایرم ثانویه از طریق تلاقی لاین تریتی‌پایرم اولیه(St/b) و لاین ترکیبی اولیه (Ka/b)(Cr/b) تریتی‌پایرم(AABBEbEb, 2n=6x=42) ، به ترتیب با دو رقم گندم نان اصلاح شده امید و نوید(Triticum aestivum:AABBDD, 2n=6x=42) گردید که در نتاج F3احتمال جایگزینی برخی کروموزوم‌های ژنوم D گندم با کروموزوم-های Eb تریتی‌پایرم وجود دارد. علیرغم اینکه شباهت ژنتیکی زیاد بین دو ژنوم St و Eb وجود دارد، ولی شباهت ژنتیکی ژنوم St نسبت به ژنوم Eb با ژنوم‌های A،B و D گندم نان کمتر است. شناسایی کروموزوم‌های ژنوم Eb در نمونه‌های کروموزومی میتوز ژنوتیپ‌های احتمالی جدید تریتی‌پایرم ثانویه شامل نسل سوم نتاج(Omid×St/b) و [Navid×(Ka/b)(Cr/b)] با روش دو رگ گیری دی.ان.ای ژنومی در محل و با کاوشگر ژنومی نشانمند شده St با biotin-11-dutp انجام شد. نتایج نشان داد که استفاده از کاوشگر دی.ان.ای ژنومی گونه سودوجینریا استیپی‌فولیا (Pseudoroegneria stipifolia) بجای کاوشگر دی.ان.ای ژنومی گونه تینوپایرم بسارابیکوم (Eb)، همپوشانی دورگ گیری بین کروموزوم‌های ژنوم Eb با ژنوم‌های A،B وD را کاهش می‌دهد و تمایز بین کروموزوم‌های ژنوم Eb با کروموزوم‌های A،B وD را افزایش می‌دهد، بنابراین علیرغم شباهت ژنتیکی زیاد بین دو ژنوم Eb و St، برای شناسایی بهتر کروموزوم‌های ژنومEb در نتاج احتمالی جدید تریتی‌پایرم ثانویه در نسل سوم، استفاده از کاوشگر ژنومی St توصیه می‌شود، زیرا شباهت ژنتیکی ژنوم Stنسبت به ژنوم Eb از ژنوم‌های A،B وD بسیار کمتر است. در نمونه‌های کروموزومی میتوز نتاج نسل سوم تلاقی‌های [امید (St/b) ×] و ]نوید (Ka/b)(Cr/b) ×] تعداد یک تا شش کروموزوم Eb قابل تشخیص بود که نشان می‌دهد تولید ژنوتیپ‌های جدید تریتی‌پایرم ثانویه با احتمال جایگزین شدن کروموزوم‌های خاصی از ژنوم Eb با کروموزوم‌های ویژه‌ای از ژنوم D وجود دارد. بنابراین روش دورگ گیری دی.ان.ای ژنومی در محل (GISH) می‌تواند به عنوان یک روش گزینش قدرتمند در مهندسی کروموزوم نتاج بین جنسی تریتی‌پایرم ثانویه برای انتخاب ژنوتیپ‌های مطلوب هگزاپلوئید با ساختار مناسبی از کروزوم‌های A،B D و Eb بعنوان لاین‌های کروموزومی جایگزین یا نوترکیب مورد استفاده قرار گیرد. Primary Tritipyrum is a new synthetic allohexaploid amphiploid cereal which has been developed by crossing the durum wheat (Triticum durum, AABB, 2n=4x=28) and wild brackish grass (Thinopyrum bessarabicum, EbEb, 2n=2x=14). Although primary Tritipyrum lines are tolerant to salt stress but have few undesirable agronomic traits such as brittle rachis and late maturity. To overcome these problems, the new potential secondary introgressed Tritipyrum genotypes were developed from crossing the primary Tritipyrum (St/b) or combined primary Tritipyrum (Ka/b)(Cr/b) lines [AABBEbEb, 2n=6x=42] and bread wheat (Triticum aestivum:AABBDD, 2n=6x=42) cv. Omid and cv. Navid in which the various D chromosomes of bread wheat will probably be substituted with different Eb chromosomes of Tritipyrums. Identification of Eb chromosomes in chromosomal mitotic preparations of new potential secondary Tritipyrum genotypes including F3 progenies of (Omid × St/b) and [Navid × (Ka/b)(Cr/b)] by genomic DNA in situ hybridization (GISH) technique, using indirect labeling for genomic St DNA with Biotin-11-dutp as probe, was carried out. Results showed that using St genomic DNA instead of genomic DNA of Eb genome as probe made less St cross hybridization with A, B, D chromosomes and high differentiation between Eb chromosomes with A, B and D genomes chromosomes. This indicated that in spite of high genetic similarity between Eb and St (Pseudoroegneria stipifolia, StSt ,2n=2x=14) genomes, the St genomic probe is recomended for identification of Eb chromosome, because genetic similarity of St genome with A, B and D genomes is less than Eb genome with these three genomes of bread wheat. A range of 1-6 Eb chromosomes in mitotic chromosomal spreads of [Omid × St/b] and [Navid × (Ka/b)(Cr/b)] F3 progenies were detectable which indicated that producing new potential secondary Tritipyrum introgressed genotypes (NPSTIGs) with specific substituted Eb chromosomes with D chromosome was feasible. Therefore, GISH can be used as a powerful selection tool in chromosome engineering of intergeneric hybridization progenies of primary Tritipyrum lines and bread wheat cultivars combinations for selecting the favourable 42 chromosomal constitution genotypes of Eb, A, B and D as a new substituted or recombinant chromosome(s) lines. تریتی پایرم, تینوپایرم بسارابیکوم, دورگ گیری دی. ان.ای ژنومی در محل و سودوجینریا استیپی‌فولیا. Tritipyrum, Thinopyrum bessarabicum, Genomic in situ hybridization (GISH) and Pseudoroegneria stipifolia 730 742 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-91&slc_lang=fa&sid=1 Zohreh Pour Feridouni زهره پورفریدونی 100319475328460011442 100319475328460011442 No کشاورزی دانشگاه شهید باهنر کرمان Hossein Shahsavand Hassani حسین شاهسوند حسنی hossein212001@yahoo.com 100319475328460011443 100319475328460011443 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید باهنر کرمان و دانشگاه شیراز و همکار مرکز بین المللی علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی کرمان Amin Baghi Zadeh امین باقی زاده 100319475328460011444 100319475328460011444 No بیوتکنولوژی مرکز بین المللی علوم و تکنولوژی تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی کرمان – ماهان