fa شناسایی QTLهای اصلی و اپیستاتیک صفات مرتبط با عملکرد دانه در جمعیت خویش‌آمیخته نوترکیب برنج (Oryza sativa L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">عملکرد دانه یک صفت پیچیده و یکی از اهداف اصلی مورد توجه در برنامه به‌نژادی برنج است. این پژوهش به منظور شناسایی </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">های اصلی و اپیستاتیک عملکرد دانه و اجزای عملکرد در یک جمعیت</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> IR67017-180-2-1-2 </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">/ علی&shy;کاظمی (جمعیت </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">IRA</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شامل 129 لاین خالص نوترکیب برنج </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در دو منطقه (رشت و تنکابن) در سال 1394 اجرا شد. آزمایش مزرعه&shy;ای به صورت طرح آگمنت بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با پنج شاهد و پنج تکرار انجام شد. نقشه پیوستگی جمعیت متشکل از 87 جفت نشانگر ریزماهواره (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SSR</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) در دوازده گروه پیوستگی، 1356 سانتی مورگان از ژنوم برنج را با فاصله متوسط 58/15 سانتی‌مورگان بین دو نشانگر مجاور پوشش داد. تجزیه </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> به روش مکان&shy;یابی فاصله&shy;ای مرکب، در مجموع تعداد 13 </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> اصلی روی شش کروموزوم برای پنج صفت مورد مطالعه شناسایی کرد. مکان&shy;های ژنی،</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qTN3</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با تبیین تنوع فنوتیپی 9/13 درصد برای تعداد پنجه، </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qFG4</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با 6/11 درصد برای تعداد دانه‌ پر در خوشه و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qGY6</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با 6/15 درصد برای عملکرد دانه، دارای اثر افزایشی مثبت بودند. مکان ژنی </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qSG1</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با توجیه تنوع فنوتیپی 9/19 درصد، دارای اثر افزایشی منفی روی تعداد دانه پوک در خوشه بود، بنابراین می‌توان از این مکان&shy;&shy;های ژنی با اطمینان بیشتری در برنامه‌های به&shy;نژادی جهت بهبود عملکرد دانه استفاده کرد. برهمکنش </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (افزایشی) با محیط برای عملکرد دانه و تعداد دانه پوک درخوشه معنی‌دار ولی برای سایر صفات غیرمعنی&shy;دار بود. در مجموع 18 جفت </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با اثرات اپیستاتیک (افزایشی&times; افزایشی) معنی&shy;دار برای تمام صفات مورد مطالعه شناسایی شدند. بیشترین اثرات اپیستاتیک مربوط به عملکرد دانه و تعداد دانه پوک درخوشه با تعداد شش جفت </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> برای هر صفت بود. فقط بین مکان&shy;های &shy;ژنی </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qSG1-2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qSG6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> برای تعداد دانه پوک درخوشه، برهمکنش اپیستاتیک معنی&shy;دار با محیط وجود داشت که 4/3 درصد از تنوع فنوتیپی را توجیه کرد. چند مکان ژنی که همزمان چندین صفت را کنترل می&shy;کردند به صورت خوشه ژنی بین عملکرد دانه با تعداد خوشه و تعداد دانه‌ پر در خوشه شناسایی شدند. بر اساس نتایج این آزمایش نشانگر‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RM7551</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RM3417</span></span></span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">-</span></span></span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RM8218</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RM283</span></span></span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RM5302-</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با فاصله 2/0 تا پنج سانتی‌مورگان به ترتیب به عنوان نشانگرهای پیوسته با </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">QTL</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">های </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qGY6</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qFG4</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">qSG1</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> شناسایی شدند که می‌توانند در برنامه به‌نژادی انتخاب به کمک نشانگر در برنج مورد توجه قرار گیرند. </span></span></strong> Rice yield as a complex trait is the main target in most rice breeding programs. To map the main and epistatic <em>QTLs</em> controlling grain yield and yield components, an experiment was carried out using a 129 F₆ recombinant inbred lines population (IRA population) originated from a cross between Alikazemi / IR67017-180-2-1-2, in 2015 growing season in two locations, Rasht and Tonekabon, Iran. &nbsp;The experimental design was augmented design arrangment with five check cultivars in randomized complete block design with five replications. Analysis of variance showed that the linkage map consisted of 87 Single Sequence Repeats (SSRs) covering 1356.0 cM of rice genome in 12 linkage groups with an average distance of 15.58 cM spamming two markers. The results of combined analysis of variance for two locations, using composite interval mapping method, identified a total of 13 main <em>QTLs</em> on rice chromosomes for five measured traits. The <em>qTN3</em> with 13.9% for tiller number per plant, the <em>qFG4</em> with 11.6% for filled grain per panicle and the <em>qGY6</em> with 15.6% for grain yield had significant positive additive effect. Furthermore, the <em>qSG1</em> with 19.9% phenotypivc variation had a negative additive effect on the number of unfilled grain.panicle^-1. These finding suggest that these <em>QTLs</em> can be used in rice breeding programs for improving grain yield. The interaction between additive effect (A) of <em>QTLs</em> and environment (E) was significant on grain yield and number of unfilled grain.panicle^-1, but it was not significan on other traits. A total of 18 <em>QTL</em> pairs with significant additive &times; additive (AA) epistatic effect were identified for all traits. The highest epistasic effects were related to grain yield and number of unfilled grain.panicle^-1 with six pairs of <em>QTLs</em> for each of these traits. Only one of the epistatic effects between <em>qSG1-2</em> and <em>qSG6</em> had significant AAE effect with a R²_aae = of 3.4%. In addition, some <em>QTLs</em> were identified as three gene clusters controlling the grain yield, number of tiller.plant^-1 and number of filled grain.panicle^-1. Furthermore, five microsatellite markers including RM7551, RM8218-RM3417 and RM5302- RM283 0.2 to 5 cM distance from were identified as linked markers with <em>qGY6</em>, <em>qFG4</em> and <em>qSG1</em>, respectively. These markers can be considered in the marker-assisted rice breeding program. اپیستازی, برنج, تنوع فنوتیپی, خوشه ژنی و مکان‌یابی ژنی. Epistasis, Gene cluster, Phenotypic variation, QTL mapping and Rice. 368 385 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-609&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Rahimsoroush حسین رحیم سروش 10031947532846006936 10031947532846006936 No PhD Student, Lorestan University, Khorramabad, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان Farhand Nazarian Firouzabadi فرهاد نظریان فیروز‌آبادی nazarian_f2000@yahoo.com 10031947532846006937 10031947532846006937 Yes Pofessor, Lorestan University, Khorramabad, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان Maryam Hosseini Chaleshtari مریم حسینی چالشتری 10031947532846006938 10031947532846006938 No Assistant Prof., Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Iran موسسه تحقیقات برنج کشور ، رشت. سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی Ahmad Esmaeili احمد اسماعیلی 10031947532846006939 10031947532846006939 No Associated Prof., Lorestan University, Khorramabad, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه لرستان Ali Akbar Ebadi علی اکبر عبادی 10031947532846006940 10031947532846006940 No Assistant Prof., Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Iran موسسه تحقیقات برنج کشور ، رشت. سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی