fa اثر تنش کمبود روی بر الگوی بیان ژن‌های رمزکننده فاکتورهای رونویسی bZIP4، bZIP79 و bZIP97 در ارقام گندم نان (.Triticum aestivum L) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور بررسی اثر تنش کمبود روی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Zn</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) بر بیان ژن&shy;های رمزکننده فاکتورهای رونویسی </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP4</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP79</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP97</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در ارقام روی-کارا و روی-ناکارا</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">گندم نان، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار در سال 1395 در دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه اجرا شد. ارقام گندم بیات (روی-کارا) و هیرمند (روی-ناکارا)</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">در شرایط کمبود روی خاک و کفایت آن کشت و بیان ژن&shy;های رمز کننده این سه فاکتور رونویسی در برگ و ریشه ارقام در دو مرحله؛ آغاز رشد طولی ساقه اصلی (رویشی) و 30 درصد ظهور سنبله (زایشی) با روش واکنش زنجیره&shy;ای پلیمراز در زمان واقعی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Real time PCR</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) اندازه&shy;گیری شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که برهمکنش رقم در اندام در مرحله نمونه‌برداری بر بیان هر سه ژن معنی&shy;دار بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که بیشترین میزان افزایش بیان ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP4</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (بیش از 65 برابر شاهد) در شرایط کمبود روی، در برگ رقم بیات (روی-کارا) در مرحله زایشی مشاهده شد. بیشترین میزان افزایش بیان ژن&shy;های </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP79</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp; و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP97</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (به ترتیب بیش از 31 و 60 برابر شاهد) در شرایط کمبود روی، در ریشه رقم بیات (روی-کارا) در مرحله زایشی مشاهده شد. در مرحله رویشی تفاوت معنی‌داری بین ارقام روی-کارا و روی-ناکارا از لحاظ میزان بیان ژن&shy;ها مشاهده نشد. با توجه به افزایش بیان معنی&shy;دار ژن&shy;های رمزکننده هر سه فاکتور رونویسی در شرایط کمبود روی در مرحله زایشی نسبت به مرحله رویشی، به نظر می&shy;رسد که رونوشت برداری ژن&shy;های رمزکننده ناقل‌های دخیل در جذب و انتقال روی (ژن&shy;های </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ZIP</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) در گندم نان، در انتهای دوره رشد گیاه فعال می&shy;شوند. همچنین با توجه به افزایش بیان معنی&shy;دار ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP4</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در برگ و ژن‌های </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP79</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp; و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP97</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در ریشه، احتمالا وظیفه اصلی ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP4</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> فعال&shy;سازی ناقل‌های دخیل در انتقال روی در داخل گیاه و ژن&shy;های&nbsp; </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP79</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp; <em>و</em></span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">bZIP97</span></span></span></em></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;فعال&shy;سازی ناقل‌های دخیل در جذب روی از خاک در شرایط کمبود روی می&shy;باشد.&nbsp; </span></span></strong> A factorial experiment (based on completely randomized design) with three replications was conducted in faculty of agriculture of Urmia University, Iran in 2016 to investigate the effect of soil Zn deficiency on the expression of genes encoding <em>bZIP4</em>, <em>bZIP79</em> and <em>bZIP97</em> transcription factors in Zn-efficient and Zn-inefficient bread wheat cultivars. Cv. Bayat (Zn-efficient) and cv. Hirmand (Zn-inefficient) were grown under soil Zn deficient and Zn sufficent conditions. The expression levels of three above-mentioned transcription factors were measured using Real time PCR technique in leaf and root of the cultivars at two growth stages; beginning of stem elongation (vegetative) and 30% of heading (reproductive). Analysis of variance showed that the interaction effect of cultivar &times; tissue &times; sampling time was significant on the expression of three studied genes. The mean comparison revealed that the highest expression level of <em>bZIP4</em> (more than 65 fold change) in the leaf of Zn-efficient cultivar (Bayat) at vegetative stage under Zn deficiency conditions. The highest expression of <em>bZIP79</em> and bZIP97 genes (more than 31 and 60 fold change, respectively) observed in the root of Bayat cultivar at vegetative stage under Zn deficiency conditions. No significant difference was found between Zn-efficient and Zn-inefficient cultivars for the expression level of three studied genes at the vegetative stage. Considering the significant increase in expression of all studied genes at vegetative stages, it may be concluded that the mRNA transcription of the transporter genes involved in Zn uptake and translocation (<em>ZIP</em> genes), are activated at the heading stage of the two bread wheat cultivars. Moreover, according to the increased expression of <em>bZIP4</em> in leaf, and <em>bZIP79</em> and <em>bZIP97</em> in root, the possible role of <em>bZIP4 </em>and <em>bZIP79</em>, and <em>bZIP97</em> might be the transcriptional activation of <em>ZIP</em> genes involved in Zn translocation within the plant and Zn uptake from soil, respectively, under soil Zn deficiency conditions.&nbsp;<br> &nbsp; بیان ژن, فاکتور رونویسی bZIP, کمبود روی, گندم نان و واکنش زنجیره‌ای پلیمراز در زمان واقعی Bread wheat, bZIP transcription factor, Gene expression, Real time PCR and Zn deficiency 344 353 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-605&slc_lang=fa&sid=1 Mina Ekhtiyari مینا اختیاری 10031947532846006925 10031947532846006925 No MSc Student, Urmia University, Urmia, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه Babak Abdollahi Mandoulakani بابک عبدالهی مندولکانی b.abdollahi@urmia.ac.ir 10031947532846006926 10031947532846006926 Yes Associate Prof, Urmia University, Urmia, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه