fa ارزیابی رشد و عملکرد دانه ژنوتیپ‌های جدید زمستانه کلزا (.Brassica napus L) در شرایط تنش خشکی انتهای فصل تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">اصلاح و تولید ارقام زراعی مناسب برای مناطق خشک و نیمه‌خشک از اهمیت زیادی برخوردار است. آزمایش حاضر با هدف بررسی اثر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد کلزا و شناسایی ژنوتیپ&shy;های با پتانسیل عملکرد بالا و متحمل به تنش خشکی انجام گرفت. برای این منظور 18 لاین و رقم تجاری جدید کلزا تحت سه تیمار آبیاری در ایستگاه تحقیقات کشاورزی اسلام آباد غرب، کرمانشاه، در دو سال زراعی 1393 تا 1395 مورد ارزیابی قرار گرفتند. تیمارهای آبیاری عبارت بودند از؛ آبیاری کامل (شاهد)، قطع آبیاری از مرحله خورجین&shy;دهی تا انتهای فصل رشد و قطع آبیاری از مرحله گل&shy;دهی تا انتهای فصل رشد. نتایج نشان داد که از اجزای عملکرد، تعداد دانه در خورجین و وزن هزار دانه به‌طور معنی‌داری تحت تأثیر تنش خشکی قرار گرفتند. وزن هزار دانه در تیمار قطع آبیاری از مرحله خورجین&shy;دهی و گل&shy;دهی به ترتیب 8/12 و 4/24 درصد کاهش یافت. کاهش تجمعی اجزای عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی باعث کاهش 3/32 و 3/41 درصد در عملکرد دانه، به ترتیب در تیمارهای قطع آبیاری از مرحله خورجین&shy;دهی و گل&shy;دهی شد. نتایج تجزیه همبستگی نشان داد که ارتباط ضعیفی بین عملکرد دانه در شرایط آبیاری کامل و تنش خشکی وجود داشت، بنابراین از شاخص&shy;های تحمل خشکی برای شناسایی ژنوتیپ&shy;های دارای پتانسیل عملکرد بالا و متحمل به تنش خشکی استفاده شد. نمودار سه‌بعدی بر اساس عملکرد دانه در شرایط آبیاری کامل، قطع آبیاری از مرحله خورجین&shy;دهی و شاخص </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> نشان داد که ژنوتیپ&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH2624</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH3705</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، نیما، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Neptune</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH0224</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">HW118</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در گروه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> قرار گرفتند. در تیمار قطع آبیاری از مرحله گل&shy;دهی ژنوتیپ&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH2624</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH3705</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، نیما، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Neptune</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH0224</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">HW118</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Wpn6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">L155</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در گروه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> قرار گرفتند. بر اساس نمودارهای سه‌بعدی و بای پلات حاصل از تجزیه به مولفه‌های اصلی در شرایط تنش شدید (تیمار قطع آبیاری از مرحله گلدهی)، ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">WPn6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">HW118</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، نیما و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GKH2624</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> به‌عنوان ژنوتیپ&shy;های متحمل به تنش خشکی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">و با پتانسیل عملکرد بالا شناخته شدند.</span></span></strong> Breeding and production of drought tolerant cultivars for arid and semi-arid area is very important. The present experiment was carried out to evaluate the effects of drought stress on seed yield and yield components of oilseed rape as well as identification of high yielding and drought stress tolerant genotypes. Eighteen new winter oilseed rape lines and commercial cultivars were evaluated under three moisture conditions in two cropping seasons (2014-2016) in agricultural research station of Islamabad-e-Gharb, Kermanshah, Iran. The three moisture conditions included: full irrigation, irrigation withhold from the flowering and from silique development stages. Results showed that among the yield components, numbers of seeds per silique and 1000-seed weight were significantly affected by drought stress. The reduction in 1000-seed weight under irrigation cut off from silique development stage and flowering stage was 12.8% and 24.4%, respectively. Cumulative reduction in yield components under drought stress conditions caused a significant decrease in grain yield by 32.3% and 41.3%, under irrigation cut off from silique development and flowering stage, respectively. Correlation analysis showed that there was a weak relationship between yield in full irrigation and drought stress conditions, therefore, using drought tolerance indices to screen genotypes with high yield potential and drought stress tolerant is essential. Three dimensional diagrams based on seed yield in full irrigation condition, irrigation cut off condition from silique development stage and STI showed that genotypes GKH2624, GKH3705, Nima, Neptune, GKH0224 and HW118 were located in group A, while under irrigation cut off condition from flowering stage genotypes GKH2624, GKH3705, Nima, Neptune, GKH0224, HW118, Wpn6 and L155 were classified in group A. In general, according to biplot derived from principal components analysis and 3-D graphs, under severe drought stress (irrigation cut off from flowering stage), genotypes WPn6, HW118, Nima and GKH2624 were identified as drought tolerant genotypes with high yield potential. بای پلات, تجزیه به مولفه‌های اصلی, تنش خشکی, عملکرد دانه و کلزا. Biplot, Drought stress, Seed yield, Oilseed rape and Principle components analysis. 328 343 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-604&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Rezaizad عباس رضایی زاد arezaizad@yahoo.com 10031947532846006922 10031947532846006922 Yes Field and Horticulture Crops Sciences Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kermanshah, Iran بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Asadollah Zareei Siahbidi اسداله زارعی سیاه بیدی 10031947532846006923 10031947532846006923 No Field and Horticulture Crops Sciences Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kermanshah, Iran بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Amir Hossein Shirani Rad امیر حسین شیرانی راد 10031947532846006924 10031947532846006924 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران