fa ارزیابی برهمکنش ژنوتیپ در محیط و پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های منتخب برنج (.Oryza sativa L) هوازی در شمال ایران تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">دسترسی به آب کافی عامل محدود کننده عملکرد برنج و پایداری آن در شرایط فعلی کشور محسوب می‌شود. در برنامه تغییر الگوی کشت از شیوه غرقابی به هوازی (در بستر خشک و خاک غیراشباع)، شش ژنوتیپ برنج هوازی همراه با دو رقم شاهد طارم محلی و ندا، جهت ارزیابی پایداری عملکرد دانه در شرایط هوازی در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی سه سال (1392 تا 1394) در استان‌های‌ مازندران و گلستان مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس ساده هر آزمایش نشان داد که بین ژنوتیپ‌های برنج برای کلیه صفات از جمله عملکرد دانه تفاوت‌ معنی‌داری وجود داشت. بر اساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، برهمکنش سال در مکان و سال در مکان در ژنوتیپ بر عملکرد دانه ژنوتیپ‌های برنج معنی‌دار بود. تجزیه پایداری با روش‌های چندمتغیره </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بای‌پلات نشان داد که رقم هوازی </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Vandana</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با میانگین عملکرد دانه 2760 کیلوگرم در هکتار، در کلیه محیط‌ها پایداری بالاتر و نوسان عملکرد کمتری نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها داشت. از ویژگی‌های بارز این رقم، زودرسی (روز تا 50 درصد گلدهی حدود 97 روز) و ارتفاع بوته کوتاه (8/98 سانتی‌متر) بود. دو ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;IR78908-193-B-3-B</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">IR80508-B-194-3-B </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;نیز به‌ترتیب با عملکرد 2270 و 2292 کیلوگرم در هکتار، در اغلب محیط‌ها دارای پایداری مطلوبی بوده و از لحاظ عملکرد دانه در رتبه دوم قرار گرفتند. بر اساس نتایج بدست آمده، می‌توان از این سه ژنوتیپ به‌ترتیب به عنوان ژنوتیپ‌های برتر جهت استفاده در برنامه اصلاحی و یا کشت در شرایط هوازی در استان‌های مازندران و گلستان، به ویژه در سال‌های کم‌آب و خشکسالی، استفاده کرد. </span></span></strong> &nbsp;For sustainable rice production in Iran the optimum use of production resources and the reduction of production costs are the two important issues. In this situation, water availability is a major limiting factor in sustainable rice production. Hence, changing of rice production system from lowland irrigated to aerobic production system, which is based on dry-seed sowing in non-puddled and non-satuared soil, is main goal in the national research plan. Six selected aerobic rice genotypes from preliminary yield trials together with two local checks of rice including; Neda, as tolerant and Tarom, as susceptible cultivars to aerobic conditions were evaluated using randomized comlete block design with three replications in Mazandaran and Golestan, Iran, provinces for three years from 2013-2015. Simple analysis of variance for each location showed significant differences among rice genotypes for all traits. Combined analysis of variance for grain yield was performed. There were highly significant differences for main effect of genotype, year &times; location and year &times; location &times;genotype interactions effect. Grain yield stability analysis through AMMI and GGE bioplot methods indicated that aerobic rice cv. Vandana with an average grain yield of 2760 kg.ha^-1 over all environments had high and grain yield with yield stability. This cultivar was also close to ideal rice genotype with lower plant height (98.8 cm) and phenology (97.0 days to 50% flowering), followed by the other two&nbsp; aerobic rice genotypes; G2 (IR78908-193-B-3-B) and G6 (IR80508-B-194-3-B) with high grain yield over all environments. Therefore, these aerobic rice genotpes were selected and could be used in the national rice breeding programs or recommended for being grown in aerobic rice production system in Mazandaran and Golestan province under water-shortage conditions. برنج, تجزیه AMMI, تجزیه بای‌پلات, پایداری عملکرد و شیوه کشت هوازی Aerobic production system, AMMI analysis, Biplot analysis, Grain yield stability and Rice. 305 320 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-145-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Moumeni علی مومنی amoumeni@areeo.ac.ir 10031947532846007392 10031947532846007392 Yes Associate Prof., Rice Research Institute of Iran, Mazandaran Branch, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Amol, Iran موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل، ایران Vali Arazi ولی ارازی valiarazi@gmail.com 10031947532846007393 10031947532846007393 No Researcher, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Gorgan, Iran مرکز تحقیقات و آموزش تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Mehdi Rostami مهدی رستمی mrostamid@gmail.com 10031947532846007394 10031947532846007394 No Assistant Prof., Rice Research Institute of Iran, Mazandaran Branch, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Amol, Iran موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل، ایران Nahid Fathi ناهید فتحی nahidfathi21@yahoo.com 10031947532846007395 10031947532846007395 No Researcher, Rice Research Institute of Iran, Mazandaran Branch, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Amol, Iran موسسه تحقیقات برنج کشور - معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل ، ایران