fa شناسایی عوامل محدود کننده تولید و پایش خلاء عملکرد دانه ارقام بومی برنج (Oryza sativa L.) در استان مازندران تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;">یکی از مشکلات اساسی تولید برنج، تفاوت زیاد بین عملکرد واقعی کشاورزان و عملکرد قابل حصول است، بنابراین شناسایی عوامل ایجاد محدودیت تولید و خلاء عملکرد در برنج بسیار حایز اهمیت است. در این پژوهش کلیه عملیات‌ مدیریتی از مرحله تهیه بستر تا برداشت محصول </span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">در 228 مزرعه </span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">مربوط به ارقام بومی برنج در سه منطقه شرق، مرکز و غرب استان مازندران به‌صورت پیمایشی و مطالعات</span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;">میدانی در سال‌های 1394 و 1395 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاصل از روش تحلیل مقایسه کارکرد (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">CPA</span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">) نشان داد که متغیرهای بذر گواهی شده، سن گیاهچه، مصرف پتاسیم، مصرف نیتروژن (بعد از گلدهی)،</span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"> زمان</span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"> برداشت و وجود آفات عوامل اصلی محدودکننده عملکرد برنج در منطقه </span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">بودند</span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">. عملکرد واقعی و پتانسیل عملکرد محاسبه شده با مدل </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">CPA</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;">به‌ترتیب 4456 و 6642 کیلوگرم در هکتار و میزان خلاء عملکرد 2186 کیلوگرم در هکتار برآورد شدند. نتایج آنالیز خط مرزی </span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">(</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">BLA</span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">) </span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">با برازش یک خط بر لبه بالایی داده‌ها نشان داد که پاسخ عملکرد به ‌عنوان متغیر وابسته به متغیرهای مستقل میزان بذر، زمان نشاکاری، تراکم بوته و مصرف نیتروژن قبل از نشاکاری، در طول دوره رشد رویشی و بعد از گلدهی، از تابع دو تکه‌ای مثبت تبعیت کرده، ولی متغیرهای سن گیاهچه و تعداد گیاهچه در کپه تابع دو تکه‌ای منفی داشتند. متغیرهای خوابیدگی بوته (ورس) و آفات، بیماری‌ها و علف‌های هرز از تابع خطی تبعیت کردند. نتایج حاصل از آنالیز خط مرزی نشان داد که میانگین عملکرد (بر اساس حد بهینه) 5755 کیلوگرم در هکتار، با خلاء عملکرد 1207 کیلوگرم در هکتار بود. میانگین عملکرد نسبی و خلاء نسبی نیز به‌ترتیب 8/79 و 9/20 درصد برآورد شدند.</span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"> با توجه به اینکه پتانسیل عملکرد محاسبه شده</span></strong><strong><span style="font-family:b zar;">، از داده‌های واقعی مزارع کشاورزان حاصل شده بود، به نظر می‌رسد که پتانسیل عملکرد به‌دست آمده وابسته به منطقه بوده و این پتانسیل عملکرد برای ارقام برنج بومی، قابل حصول است.</span></strong> One of the main problems for rice production is the large difference between farmers&#39; actual yields and attainable yields. Therefore, it is important to identify the limiting factors on yield and yield gap. In this research, all performed management practices from seedbed preparation to harvesting in 228 paddy fields of local rice cultivars in the east, central and west parts of Mazandaran province, Iran were surveyed through field monitoring in 2015 and 2016. The results showed that the variables of certified seed, seedling age, and potassium application, nitrogen application after flowering, harvest time and pest problem were introduced into the comparative performance analysis (CPA) equation. The actual yield of the field and the calculated yield potential were estimated 4456 and 6642 kg.ha^-1, respectively, hence the yield gap was estimated 2186 kg.ha^-1. In the boundary line analysis (BLA), by fitting one line on the upper edge of the data, it was determined that the response function as a dependent variable to independent variables on seed rate, transplanting date, planting density, nitrogen application. Moreover, basal nitrogen application, nitrogen application in vegetative and after flowering stages had a positive piecewise function. The seedling age variable, phosphorus and potassium application and the number of seedling per hill followed a negative piecewise function. However,, four variables including the lodging, pests, diseases and weeds problems followed a linear function. According to BLA, the average yield was 5755 kg.ha^-1 with a yield gap of 1207 kg.ha^-1. An average relative yield and relative yield gap were estimated 79.8% and 20.90%, respectively. Given that the calculated yield potential in this analysis in three regions was obtained from the actual data of each field, it can be concluded that the yield potential is dependent on the region and is attainable. آنالیز خط مرزی, برنج, تحلیل مقایسه کارکرد, پتانسیل عملکرد و خلاء عملکرد. Boundary line analysis, Comparative performance analysis, Rice, Yield potential and Yield gap. 155 172 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-591&slc_lang=fa&sid=1 Nasibeh Rezvantalab نصیبه رضوان طلب 10031947532846006890 10031947532846006890 No PhD Graduate, Gorgan University of Agricultural and Natural Resources Sciences, Gorgan, Iran دانش آموخته دکتری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Salman Dastan سلمان دستان dastan@abrii.ac.ir 10031947532846006891 10031947532846006891 Yes Postdoctoral Research Fellow, Agricultural Biotechnology Research Institute of Iran (ABRII), Karaj, Iran پژوهشگر پسا دکتری پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، کرج Afshin Soltani افشین سلطانی 10031947532846006892 10031947532846006892 No Professor, Gorgan University of Agricultural and Natural Resources Sciences, Gorgan, Iran استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان