fa ارزیابی سازگاری و پایداری عملکرد دانه لاین‌های امید بخش سویا (Glycine max L. Merril) با استفاده از روش GGE بای‌پلات تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">گزینش ژنوتیپ‌های مطلوب با عملکرد و پایداری بالا هدف نهائی اغلب برنامه‌های اصلاحی سویا است. با هدف بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه لاین‌های امیدبخش سویا، 19 لاین امیدبخش به همراه رقم ویلیامز (شاهد) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در مناطق کرج، گرگان، مغان و خرم‌آباد طی دو سال زراعی (1392 و1393) مورد ارزیابی قرار گرفتند. جهت تعیین سازگاری و پایداری عملکرد از تجزیه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> بای‌پلات استفاده شد. تجزیه واریانس مرکب نشان داد<br> که اثرات سال، مکان، سال در مکان، ژنوتیپ، ژنوتیپ در سال، ژنوتیپ در مکان و ژنوتیپ در سال در مکان در سطح 1 % معنی‌دار بودند. سهم واریانس اثرات سال، مکان و ژنوتیپ به‌ترتیب 01/0، 60/0 و 02/0 بود که بیانگر سهم قابل توجه اثر مکان‌ آزمایشی بود. دو مولفه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">PC1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">PC2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در مجموع 58 درصد از واریانس مربوط به اثر ژنوتیپ به اضافه اثر متقابل ژنوتیپ در محیط را توجیه نمودند. در این تحقیق سه محیط کلان مشخص شدند که اولین محیط کلان شامل محیط‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (کرج 1393)، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E5</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (مغان 1392)</span></span></strong><br> &nbsp;<strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E8</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (گرگان 1393) و لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> برترین ژنوتیپ این محیط بود، دومین محیط کلان شامل محیط‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (خرم‌آباد 1392)<br> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (خرم‌آباد 1393) و لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G8</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> برترین ژنوتیپ این محیط بود و سومین محیط کلان شامل محیط‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (کرج 1392) و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E7</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (گرگان 1392) و لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G17</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> برترین ژنوتیپ این محیط بودند. نتایج تجزیه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> بای‌پلات نشان داد که لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G17</span></span></span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(L85-3059)</span></span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">با 2702 کیلوگرم در هکتار و لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G16</span></span></span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(L12/Chaleston &times; Mostang)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با 2750 کیلوگرم در هکتار، مطلوب‌ترین ژنوتیپ‌ها<br> &nbsp;از نظر عملکرد دانه و پایداری بودند. همچنین محیط‌ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">E7</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (گرگان 1392) مطلوب‌ترین محیط از نظر قدرت تمایز بین ژنوتیپ‌های سویا و بهترین نماینده منطقه هدف در نظر گرفت. </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong> Selection of adapted genotypes with high seed yield and yield stability is the goal of soybean breeding programs. To evaluate the adaptability and seed yield stability of soybean promising lines, 19 promising lines and cv. Williams as check were evaluated using randomized complete block design with four replications in four locations: Karaj, Gorgan, Moghan and Khoramabad in Iran during two growing seasons (2013 and 2014). GGE biplot analysis was employed to evaluate the adaptability and seed yield stability. Combined analysis of variance showed thatyear, location, genotype, year &times; location, year &times; genotype, location &times; genotype and genotype &times; location &times; year interaction effects were significant on studied traits. The contribution of year, location and genotype variance to total variance was 0.01, 0.60 and 0.02, respectively, indicating considerable contribution of location variance. The first two components of PC1 and PC2 explained overall 58% of total observed variation of genotype and genotype &times; environment (G + GE). In this study, three mega-environments were identified<span dir="RTL">.</span> The first mega-environment included: E2 (Karaj 2014), E5 (Moghan 2013) and E8 (Gorgan 2014) and G16 was the superior genotype in this mega-environment. The second mega-environment included: E3 (Khorramabad 2013) and E4 (Khorramabad 2014) and G8 was the superior genotype in this mega-environment. Third mega-environment consisted: E1 (Karaj 2013) and E7 (Gorgan 2013) and G17 was the superior genotype in this mega- environment. Biplot analysis showed that genotypes: G17 (L85-3059) with 2702 kg.ha^-1 and G16 (L12/Chaleston &times; Mustang) with 2750 kg.ha^-1 were highly adapted genotypes with high seed yield and yield stability. The E7 environment (Gorgan, 2013) was the most desirable environment in respect to its discriminating ability among soybean genotypes and the best representative of the target environments. اثر متقابل ژنوتیپ در محیط, تجزیه بای‌پلات, سویا, ژنوتیپ مطلوب و محیط مطلوب. Desirable environment, Desirable genotype, GGE biplot analysis and Genotype × environment interaction. 183 197 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-839-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamid reza Babaei حمید رضا بابائی 30241hrbabaei@gmail.com 10031947532846006559 10031947532846006559 Yes Field and Horticultural Crops Sciences Research Department, Khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Mashhad, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران , Nasrin Razmi نسرین رزمی nasrinrazmi@gmail.com 10031947532846006560 10031947532846006560 No Field and Horticultural Crops Sciences Research Department of Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Ardabil (Parsabad Moghan), AREEO, Parsabad Moghan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل (پارس آباد مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پارس‌آباد مغان، ایران Samie Raeisi سامیه رئیسی saraeisi@yahoo.com 10031947532846006561 10031947532846006561 No Field and Horticultural Crops Sciences Research Department Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Golestan, , Gorgan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Hosein Sabzi حسین سبزی sabzi0206@yahoo.com 10031947532846006562 10031947532846006562 No Field and Horticultural Crops Sciences Research Department, Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Lorestan, AREEO, Khoramabad, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران