fa ارزیابی تنوع ژنتیکی ژنوتیپ‌های گندم دوروم (.Triticum durum L) براساس ویژگی‎های فیزیولوژیک در شرایط تنش خشکی با استفاده از روش GGE-BIPLOT تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به‌منظور بررسی تنوع ژنتیکی بر اساس شاخص‌های فیزیولوژیک و تحمل به تنش خشکی 20 ژنوتیپ گندم دوروم، پژوهشی در سال زراعی93-1392 در مزرعه تحقیقاتی و آزمایشگاه فیزیولوژی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در شرایط تنش خشکی انجام شد. نتایج تجزیه واریانس صفات مختلف زراعی، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی نشان داد که اثر ژنوتیپ برای صفات آب نگهداری شده در برگ‌های بریده‌شده، راندمان مصرف آب، هدایت روزنه‌ای، کلروفیل <span dir="LTR">b</span>، کلروفیل کل، عملکرد دانه، فعالیت آنزیم‌های کاتالاز، پراکسیداز و سوپراکسیددیسموتاز معنی‌دار بود. مقایسه میانگین‌ بین صفات مختلف نشان داد که ژنوتیپ‌های 20، 5، 3، 1، 12و 13 دارای بیشترین مقدار در کلیه صفات اندازه‌گیری شده بودند. بر اساس نتایج همبستگی در شرایط تنش خشکی صفت عملکرد دانه با کلروفیل <span dir="LTR">b</span> و کلروفیل کل و همچنین صفت محتوی نسبی آب برگ با کارایی فتوشیمیایی فتوسیستم <span dir="LTR">II</span> همبستگی مثبت معنی‌داری داشتند. بین صفت آب نگهداری شده در برگ‌های بریده‌شده باصفت میزان فعالیت آنزیم سوپراکسیددیسموتاز همبستگی منفی معنی‌داری وجود داشت. بین صفت کلروفیل <span dir="LTR">a</span> با کلروفیل <span dir="LTR">b</span> و کلروفیل کل و نیز بین کلروفیل <span dir="LTR">b</span> با کلروفیل کل همبستگی مثبت و معنی‌داری وجود داشت. گراف‌های تجزیه <span dir="LTR">GGE-BIPLOT</span> بهترین ژنوتیپ‌ها را برای صفات موردبررسی مشخص کرد و نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های 5، 6، 20،&nbsp; 9، 2، 3، 10، 4 و 19 به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر شناخته شدند. چنین اطلاعات جامعی درباره ژنوتیپ<span dir="LTR">&lrm;</span>ها برای تبدیل آن<span dir="LTR">&lrm;</span>ها به ارقام و معرفی به زارعین و نیز انتخاب والدین برای دورگ<span dir="LTR">&lrm;</span>گیری بسیار مهم است.<span dir="LTR"></span> <div dir="ltr" style="text-align: right;"></div> In order to study the genetic variability based on the physiologic and drought tolerance indices of 20 genotypes of durum wheat, an experiment was carried out in research farm and physiology laboratory of Agricultural and Natural Resources Campus of Razi University of Kermanshah, Iran, in a randomized complete block design with three replications under stress and non-stress conditions in 2013-2014. The results of analysis of variance for different agronomic, physiological and biochemical traits showed that the effect of genotype on the characteristics of water stored in cut leaves, water use efficiency, stomata conductance, chlorophyll b, total chlorophyll, grain yield, activity of catalase enzymes, peroxidase and superoxide dismutase were significant. Comparison of mean of different traits showed that genotypes 20, 5, 3, 1, 12 and 13 had the highest values. The correlation analysis in drought stress revealed that the grain yield with chlorophyll b and total chlorophyll as well as relative water content had a significant positive correlation with photochemical efficiency of photosystem II. Significant negative correlation was observed between the water stored trait of cut leaves and the level of activity of the enzyme superoxide dismutase. There was a significant positive correlation between chlorophyll a content with chlorophyll b and chlorophyll content as well as between chlorophyll b and total chlorophyll. The GGE-BIPLOT showed that the genotypes 5, 6, 20, 9, 2, 3, 10, 4, and 19 were identified as superior genotypes for studied traits. Such comprehensive information on genotypes is important for converting them to cultivars and introducing them to farmers, as well as choosing parents for hybridization. فاصله ژنتیکی, اثر متقابل ژنوتیپ و محیط , آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان , گندم سخت Genetic diversity, GGE- BIPLOT, Antioxidant enzymes, Durum wheat, Drought Tolerance 125 139 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-557-1&slc_lang=fa&sid=1 Ezatolah Farshadfrar عزت اله فرشادفر e_farshadfar@yahoo.com 10031947532846006544 10031947532846006544 No Razi university دانشگاه رازی Anita yaghotipoor آنیتا یاقوتی پور Anitayaghotipoor90@gmail.com 10031947532846006545 10031947532846006545 No Razi university, Kermanshah دانشگاه رازی کرمانشاه Somaye Jamshidi Nezhad سمیه جمشیدی نژاد e-farshadfar@yahoo.com 10031947532846006546 10031947532846006546 No Razi university, Kermanshah دانشگاه رازی کرمانشاه Fatemeh Bavandpori فاطمه باوندپوری f.bavandpori@yahoo.com 10031947532846006547 10031947532846006547 No Razi university, Kermanshah دانشگاه رازی کرمانشاه Mohsen Farshadfar محسن فرشادفر farshadfarmohsen@yahoo.com 10031947532846006548 10031947532846006548 Yes Payme Noor university دانشگاه پیام نور