fa پیش‌بینی گروه‌های آمیلوزی بالا و متوسط بر اساس خصوصیات فیزیکوشیمیایی نشاسته در ژنوتیپ‌های برنج (Oryza sativa L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور بررسی رابطه بین میزان آمیلوز دانه، دمای ژلاتینی شدن و خصوصیات ویسکوزیتی و شناسایی شاخص‌های شناسایی گروه‌های آمیلوزی متوسط و بالا در ژنوتیپ‌های برنج، تعداد 40 رقم و لاین خالص از دو گروه آمیلوز بالا و آمیلوز متوسط در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی دو سال 1394 و 1395 در موسسه تحقیقات برنج کشور </span></span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;"><span style="font-size:10.0pt;">&ndash;</span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> رشت مورد ارزیابی قرار گرفتند. خصوصیات فیزیکوشیمیایی دانه (میزان آمیلوز و دمای ژلاتینی‌شدن) و خصوصیات ویسکوزیتی شامل حداکثر چسبندگی، حداقل چسبندگی، فروریختگی، چسبندگی نهایی، پس‌روی چسبندگی و نرمی و ثبات ژل با استفاده از دستگاه رپید ویسکوآنالایزر بر حسب واحد </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RVU</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Rapid Visco Unit</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) اندازه‌گیری شدند. نتایج حاصل از تجزیه خوشه‌ای به روش حداقل واریانس وارد نشان داد که 40 ژنوتیپ برنج بر اساس خصوصیات ویسکوزیتی و دمای ژلاتینی شدن مجدداٌ در دو گروه طبقه‌بندی شدند. گروه اول شامل 19 ژنوتیپ با محتوای آمیلوز بالا و گروه دوم شامل 21 ژنوتیپ با محتوای آمیلوز متوسط بودند. طبقه‌بندی ژنوتیپ‌ها بر اساس خصوصیات ویسکوزیتی و دمای ژلاتینی شدن، مشابه گروه‌بندی ژنوتیپ‌ها بر اساس میزان آمیلوز دانه بود. نتایج حاصل از تجزیه تابع تشخیص به روش رگرسیون گام به گام نشان داد که تنها چسبندگی نهایی و دمای ژلاتینی‌شدن نقش 100 درصدی در تفکیک دو گروه آمیلوز بالا و متوسط داشته و با ارزش ویژه 35/56، موثرترین خصوصیات برای تشخیص دو گروه بودند. چسبندگی نهایی و دمای ژلاتینی‌شدن نسبت به اندازه‌گیری مستقیم آمیلوز آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر بوده و در زمان کوتاه‌تری انجام شده و در تفکیک و انتخاب ژنوتیپ‌های جدید برای محتوای آمیلوز متوسط و آمیلوز بالا قابل استفاده است. ارزیابی خصوصیات ویسکوزیتی نشاسته و دمای ژلاتینی شدن در ترکیب با روش‌های آماری چندمتغیره، یک روش کاربردی آسان و کم هزینه محسوب می‌شود که دارای پتانسیل خوبی برای طبقه‌بندی ژنوتیپ‌های برنج است و می‌توان از این روش در برنامه‌های اصلاحی جهت دستیابی به ارقام جدید با کیفیت مناسب دانه استفاده کرد. با توجه به مدل رگرسیونی برازش شده، پیش‌بینی میزان آمیلوز متوسط تا بالا با توجه به ارزش چسبندگی نهایی در دامنه 25/493-50/290 بر حسب واحد </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RVU</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، با ضریب تبیین 97 درصد امکان‌پذیر می‌باشد.</span></span></strong> In order to investigate the relationship among amylose content, gelatinization temperature and paste viscosity properties and identifying the discriminator parameters of intermediate and high amylose groups in rice genotypes, 40 pure lines and cultivars from two groups of high and medium amylose content were evaluated in a randomized complete block design with three replications at Rice Research Institute of Iran during 2015 and 2016. Physicochemical characteristics of grain (amylose content, gelatinization temperature) and paste viscosity properties including peak viscosity, trough viscosity, breakdown viscosity, final viscosity, setback viscosity and consistency viscosity were measured by Rapid Visco Analyser in RVU unit. Results of cluster analysis with WARD method showed that all selected rice genotypes from high and intermediate amylose groups were classified into two groups based on paste viscosity characteristics and gelatinization temperature. The first group consisted of 19 genotypes with high amylose content and the second group included 21 genotypes with intermediate amylose content. In fact, the classification of the genotypes based on the viscosity parameters and gelatinization temperature was similar to the classification of the cultivars based on the amylose content of grain. Discriminant function analysis showed that only the final viscosity and gelatinization temperature completely (100%) separate the high and intermediate amylose groups and identified as the best and most effective discriminators (with an eigenvalue of 56.35) that are easier, less cost and time consuming, compared to direct measurement of amylose content of grain. Evaluation of starch viscosity characteristics and gelatinization temperature of rice grain in combination with multivariate statistical methods may be considered as an easier and less costly method suitable for the classification of rice genotypes and may be used in breeding programs to identify good grain quality rice cultivars. According to the fitted regression model, it is possible to predict the intermediate to high amylose groups of rice genotypes in regard to final viscosity value between 290.50 and 493.25 RVU with an adjusted R square of 97%. آمیلوز, برنج, تابع تشخیص, تجزیه خوشه‌ای و خصوصیات ویسکوزیتی. Amylose, Cluster analysis, Discriminant function, Rice and Viscosity properties. 139 150 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-563&slc_lang=fa&sid=1 Mehrzad Allahgholipour مهرزاد اله قلی پور mehrzadallahgholipour@yahoo.com 10031947532846004755 10031947532846004755 Yes Assistant Prof., Rice Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Rasht, Iran استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات برنج کشور، رشت، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی