fa شناسایی نشانگرهای مولکولی پیوسته با ژن Lr34/Yr18و ارزیابی مقاومت به زنگ‌ قهوه‌ای و زنگ زرد در ارقام و لاین‌های امید بخش گندم نان (Triticum aestivum L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">زنگ قهوه‌ای</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> (<em>Puccinia triticina</em>) </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">و زنگ زرد </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(<em>Puccinia striiformis</em>)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> از مهم&shy;ترین و رایج</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">ترین بیماری</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">های گندم در اغلب کشورهای جهان محسوب شده و نقش چشمگیری در کاهش محصول گندم دارند. انتقال ژن</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">های مقاومت به&nbsp; ارقام گندم یکی از مؤثرترین و اقتصادی‌ترین روش‌های مبارزه با این بیماری&shy;ها است. یکی از ژن</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">هایی که باعث القای مقاومت و پایداری مقاومت گیاه نسبت به زنگ قهوه&shy;ای و زرد گندم می&shy;شود، ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lr34/Yr18</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> است. در سال&shy;های اخیر نشانگرهای مولکولی متعددی که با ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lr34/Yr18</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> پیوستگی نزدیکی دارند، شناسایی شده&shy;اند. در این تحقیق، حضور ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lr34/Yr18</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در 85 رقم و لاین امیدبخش گندم کشور در ارزیابی مزرعه ای و همچنین با استفاده از نشانگرهای مولکولی جدید مورد ارزیابی قرار گرفت. ارزیابی ژنوتیپ‌های گندم نسبت به عامل بیماری‌های زنگ زرد و زنگ قهوه‌ای به صورت مشاهده‌ای در سال 1393به ترتیب در خزانه بیماری‌های بخش تحقیقات غلات کرج و ایستگاه گلستان اهواز انجام شد و ارقام و لاین های مورد بررسی به‌صورت مصنوعی آلوده‌سازی شدند. نتایج بررسی‌های مولکولی نشان داد که سه نشانگر جدید </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">caSNP4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">caSNP12 </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Cssfr1 </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، دقت بیشتری نسبت به نشانگر </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;csLV34</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">در تشخیص ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lr34/Yr18</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارند و به راحتی می‌توان از آنها در آزمایشگاه&shy;هایی با امکانات محدود استفاده کرد. بر اساس نتایج حاصل از نشانگرهای </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">caSNP4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">caSNP12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">از مجموع 85 ژنوتیپ گندم مورد بررسی در این تحقیق، آلل&shy;های پیوسته با ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lr34/Yr18</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در 18 ژنوتیپ مشاهده شدند. مقایسه نتایج ارزیابی مزرعه&shy;ای با آزمایشات مولکولی نشان داد که اکثر ژنوتیپ‌های واجد ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lr34</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای واکنش&shy;های از نوع مقاوم و نیمه مقاوم تا نیمه حساس با شدت کم نسبت به زنگ قهوه&shy;ای و زنگ زرد بودند</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></span></strong> Leaf rust (<em>Puccinia triticina</em>) and yellow rust (<em>Puccinia striiformis</em>) are known as the most important and prevalent diseases of wheat worldwide, causing significant losses in the world&rsquo;s wheat production. Transfer of leaf and yellow rusts resistance genes to wheat cultivars is one of the most economical and effective methods to control of diseaseses. <em>Lr34/Yr18</em> is a resistance gene which confers a durable resistance to wheat leaf and yellow rusts. In the recent years, several molecular markers linked to <em>Lr34/Yr18</em> have been identified. In this experiment, presence of <em>Lr34/Yr18</em> in some Iranian wheat cultivars and promising lines was evaluated under field condition along with some recently developed molecular markers. Evaluation of plant resistance of wheat genotypes to yellow rust and leaf rust was conducted under artificial inoculation in disease nurseries of Cereal Research Department, SPII, Karaj and Golestan station in Ahvaz, Iran respectively, in 2014. Results of molecular assays indicated that three markers caSNP4, caSNP12 and Cssfr1 predicted presence of <em>Lr34/Yr18</em> with more confidence compared to csLV34. These markers may be easily used in the genetic laboratories with limited equipments. Based on the results of caSNP4 and caSNP12 markers, from 85 wheat genotypes, 18 genotypes had linked alleles to <em>L</em><em>r34/Yr18</em> gene. Comparison of the field evaluation with results of molecular assay indicated that most of the wheat genotypes with <em>Lr34 </em>gene had resistance and moderately resistant to moderately susceptible infection responses to leaf rust and yellow rust.&nbsp;&nbsp; به‌نژادی مولکولی, بیماری زنگ, گزینش به کمک نشانگر, گندم, مقاومت گیاه بالغ و نشانگر هم بارز. Adult plant resistance, Codominant marker, Marker assisted selection, Molecular breeding and Wheat. 108 125 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-561&slc_lang=fa&sid=1 Habibollah Ghazvini حبیب‌اله قزوینی Habib_ghaz@yahoo.com 10031947532846004746 10031947532846004746 Yes Associate Prof., Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی Mohsem Sarhangi محسن سرهنگی 10031947532846004747 10031947532846004747 No Research Officer, Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran مربی پژوهش، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی Farzad Afshari فرزاد افشاری 10031947532846004748 10031947532846004748 No Professor, Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran استاد پژوهش، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی