fa ارزیابی ترکیب‌پذیری و عمل ژن در لاین‌های والدینی آفتابگردان (Helianthus annuus L.) در شرایط تنش خشکی تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به ‌منظور بررسی اثر تنش خشکی بر شاخص‌های ژنتیکی و ترکیب‌پذیری صفات مهم زراعی آفتابگردان، هشت لاین برگرداننده باروری با سطوح مختلف تحمل به تنش خشکی، با سه لاین نرعقیم به عنوان تستر در سال 1393 تلاقی داده شدند. دورگ‌های حاصله به همراه والدین به صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1394 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی بسطام شهرستان شاهرود مورد ارزیابی قرار گرفتند. آبیاری در دو سطح؛ بدون تنش (آبیاری کامل) و تنش خشکی در کرت‌های اصلی و ژنوتیپ‌های آفتابگردان (24 دورگ، 11 والد و یک رقم شاهد) در کرت‌های فرعی قرار داده شدند. صفات گیاهی اندازه‌گیری شده شامل تعداد روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، قطر طبق، تعداد دانه در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه بودند. نتایج حاصل از تجزیه لاین &times; تستر نشان داد که اثر لاین‌ها و تسترها به‌جز قطر طبق در شرایط تنش، از لحاظ سایر صفات در شرایط بدون تنش و تنش معنی‌دار بودند. اثر متقابل لاین &times; تستر در شرایط بدون تنش بر صفات تعداد دانه در بوته و عملکرد دانه و در شرایط تنش بر تعداد روز تا رسیدگی و تعداد دانه در بوته، معنی‌دار بود. لاین‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">C122</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">C123</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و تستر </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A19</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در هر دو شرایط دارای بیشترین مقدار مثبت ترکیب‌پذیری عمومی از لحاظ عملکرد دانه بودند و به‌عنوان والدین مطلوب برای تولید دورگ‌های مناسب در برنامه‌های اصلاحی قابل‌استفاده شناخته شدند. دورگ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A19&times;C122</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با عملکرد دانه 5224 کیلوگرم در هکتار و طول دوره رشد 91 روز بیشترین عملکرد دانه را در شرایط بدون تنش داشت. در شرایط تنش دورگ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A19&times;R217</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با 1868 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را داشته و دورگ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A19&times;C122</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در رتبه‌ بعدی قرار گرفت.</span></span></strong> To investigate the effect of water stress on genetic parameters and combining ability of seed yield and some of the important traits of sunflower, eight restorer lines with different drought tolerance were crossed with three cytoplasmic male sterile lines as tester in 2014. Hybrids with their parents were evaluated in split plot arrangements using randomized complete block design with three replications at Shahrood Agricultural and Research station, Iran in 2014. Irrigation factors were assigned in the main plots at two levels, full irrigation and water deficit stress, and sunflower genotypes (24 hybrids, 11 parental lines, and one check variety) were randomized in sub-plots. &nbsp;Days to maturity, plant height, head diameter, seed number per plant, 1000 seed weight and seed yield were measured and recorded. Results of line &times; tester analysis showed that the effect of lines and testers in both conditions was significant for all studied traits, except for the head diameter in stress condition. The line &times; tester interaction effect in normal conditions was significant for seed number per plant and seed yield. Lines C122 and C123 and tester A19 in both conditions had the highest positive general combining ability in grain yield and could be used as suitable parental lines for developing hybrids in sunflower breeding programs. Hybrid A19 &times; C122 with 5224 kg.ha^-1 seed yield and 91 days growth duration produced the highest seed yield under normal irrigation condition. While hybrid A19 &times; R217 with 1868 kg.ha^-1had the highest seed yield under water stress condition. آفتابگردان, تجزیه لاین× تستر, دورگ, قطر طبق و وراثت‌پذیری Head diameter, Heritability, Hybrid, Line × Tester analysis and Sunflower 1 15 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-554&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Abedini Esfahlani محمد عابدینی اسفهلانی 100319475328460010650 100319475328460010650 No دانشجوی دکتری دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان Mohammadreza Fotovat رضا فتوت staba1349@gmail.com 100319475328460010651 100319475328460010651 Yes استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان Masoud Soltani Najafabadi مسعود سلطانی نجف‌آبادی 100319475328460010652 100319475328460010652 No استادیار موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Alireza Tavakoli علیرضا توکلی 100319475328460010653 100319475328460010653 No موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی