fa ارزیابی پایداری عملکرد دانه لاین‌های خالص برنج در استان گیلان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research معرفی ارقام جدید برنج با پتانسیل عملکرد بالاتر از ارقام محلی، یکی از اهداف مهم به‌نژادگران بوده و ارزیابی پایداری ارقام و تعیین اثر متقابل ژنوتیپ با محیط در هر برنامه معرفی رقم ضرورت دارد. در این تحقیق 9 لاین خالص امیدبخش، انتخابی از لاین‌های ارسالی شبکه بین المللی ارزیابی ژنتیکی برنج همراه با رقم خزر به عنوان شاهد در سه منطقه استان گیلان (رودسر، رشت و تالش) طی سال‌های 1381 تا 1383 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار از نظر پایداری عملکرد مورد بررسی قرار گرفتند. عملکرد دانه در پایان فصل برحسب رطوبت 14 درصد اندازه‌گیری گردید. نتایج تجزیه واریانس ساده برای هرمحیط نشان داد که ژنوتیپ‌های برنج از نظر عملکرد دانه در هر سه منطقه و هر سه سال آزمایش دارای اختلاف معنی‌داری بودند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نیز نشان دادکه عملکرد ژنوتیپ‌های برنج در میانگین سال‌ها و مکان‌های مختلف با یکدیگر اختلاف معنی-داری داشتند. اثر متقابل ژنوتیپ در مکان در سال نیز معنی‌دار بود. نتایج تجزیه پایداری به روش لین و بینز و AMMI نشان داد که لاین‌های شماره 6 (CT9807-3-5-1-1-2P-M-1) و 9 (IR2101-4-159-1-3-3) به دلیل داشتن ضریب تغییرات و میانگین مربعات درون مکانی کوچک و کمترین فاصله نسبت به مبدأ مختصات بردارهای تجزیه AMMI پایدارترین لاین‌ها بودند. این لاین‌ها به ترتیب دارای عملکرد 4970 و4770 کیلوگرم در هکتار بوده به عنوان پایدارترین لاین‌ها برای هر سه منطقه شناخته شدند. لاین شماره 5 (CNAX4364-4-4-4-1-3-1) نیز با عملکرد 4790 کیلوگرم در هکتار به عنوان یک رقم پرمحصول دارای سازگاری اختصاصی با شرایط منطقه تالش بود. Introduction of new varieties of rice with a higher performance than local cultivars is one of the important goals of rice breeding programs. Grain yield stability analysis of the varieties and estimation of the genotype by environment interactions should be performed in a conventional breeding program. Nine pure lines of rice selected from the International Network for Genetic Evaluation of Rice (INGER) and cv. Khazar, as check variety, were compared in an experiment using randomized complete block design with three replications for three years (2002-2004) in Roudsar, Rasht and Talesh in Guilan province, Iran. Grain yield was adjusted by 14% moisture content. Analysis of variance (ANOVA) showed significant differences for grain yield among the lines. Results of combined ANOVA indicated that there were significant differences for grain yield of the genotypes averaged over years and locations. Due to significant genotype × location × year interaction, grain yield stability analysis was performed using Lin and Binns and AMMI methods. Lines No. 6 (CT9807-3-5-1-1-2P-M-1) and 9 (IR2101-4-159-1-3-3) were characterized as stable lines because of small coefficient of variation and inter-location mean squares as well as smallest distance from the offset of coordinates in AMMI vectors. The mean grain yield of these lines were 4970 and 4770 kg.ha-1, respectively. Line No. 5 (CNAX4364-4-4-4-1-3-1) with grain yield of 4790 kg.ha-1 showed specific adaptation to Talesh and can be recommended for this region. برنج, تجزیه‌ پایداری, عملکرد دانه و سازگاری. Adaptability, Grain yield, Grain yield stability and Rice. 24 34 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-49&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Tarang علیرضا ترنگ a_tarang@hotmail.com 100319475328460011222 100319475328460011222 Yes پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی منطقه شمال کشور. Maryam Hossieni Chaleshtary مریم حسینی چالشتری 100319475328460011223 100319475328460011223 No موسسه تحقیقات برنج کشور Isar Tolghilani ایثار طولگیلانی 100319475328460011224 100319475328460011224 No پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی منطقه شمال کشور Masoud Esfahani مسعود اصفهانی 100319475328460011225 100319475328460011225 No دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان