fa ارزیابی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط بر عملکرد دانه لاین‌های نخود (Cicer arietinum L.) در کشت زمستانه تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p dir="RTL"><strong>هدف از انجام این تحقیق، بررسی اثر ژنوتیپ، محیط و اثر متقابل آن&shy;ها بر عملکرد ارقام و لاین&shy;های نخود سفید و شناسایی ژنوتیپ&shy;های پرمحصول و پایدار در شرایط متفاوت محیطی بود. در این آزمایش چهارده لاین و رقم نخود تیپ کابلی در قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی در چهار تکرار و در چهار ایستگاه تحقیقات کشاورزی کردستان، ارومیه، مراغه و همدان به مدت سه سال زراعی (91-1388) در شرایط دیم مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین میزان عملکرد دانه<br> به ترتیب در محیط&shy;های؛ ارومیه سال 1389(</strong><strong><span dir="LTR">U1</span></strong><strong>)(2/1931 کیلوگرم در هکتار) و همدان سال 1390 (</strong><strong><span dir="LTR">H2</span></strong><strong>)(1/379 کیلوگرم در هکتار) به&shy;دست آمد. از بین لاین‌های نخود مورد بررسی، بیشترین و کمترین میانگین عملکرد دانه به ترتیب به ژنوتیپ‌های</strong><strong><span dir="LTR">G4</span></strong><br> <strong>(5/1163 کیلوگرم در هکتار) و </strong><strong><span dir="LTR">G2</span></strong><strong> (02/756 کیلوگرم در هکتار) اختصاص داشت. تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثرات اصلی محیط و ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ در محیط معنی‌دار بودند. سهم محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل آن&shy;ها در تغییرات عملکرد دانه به ترتیب 61/70، 20/3 و 21/11درصد بود. مقدار</strong><strong><span dir="LTR">GEI</span></strong><strong> با استفاده از مدل بای پلات تفکیک شد و طبق تجزیۀ مقادیر منفرد، دو مولفۀ اصلی اول به&shy;ترتیب 09/43 =</strong><strong><span dir="LTR">PC1</span></strong><strong> و 34/23 =</strong><strong><span dir="LTR">PC2</span></strong><strong> درصد از تغییرات کل داده&shy;ها را توجیه کردند. بر اساس نمودارهای </strong><strong><span dir="LTR">GGE</span></strong><strong> بای&shy;پلات، ژنوتیپ&shy;های </strong><strong><span dir="LTR">G6</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">G4</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">G11</span></strong><strong> از عملکرد دانه و پایداری بیشتری نسبت به سایر ژنوتیپ&shy;ها برخوردار بودند. نتایج این تحقیق، محیط&shy;ها را به دو ناحیۀ بزرگ شامل &laquo;ارومیه و مراغه&raquo; و &laquo;کردستان و همدان&raquo; تقسیم نمود که برای هر ناحیه به&shy;ترتیب<br> لاین&shy;های </strong><strong><span dir="LTR">&nbsp;G6</span></strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR">FLIP 99-26C</span></strong><strong>) و </strong><strong><span dir="LTR">G4</span></strong><strong> (</strong><strong><span dir="LTR">FLIP 00-39C</span></strong><strong>) قابل توصیه هستند. همچنین ژنوتیپ&shy;های </strong><strong><span dir="LTR">G5</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">G7</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">G8</span></strong><strong>به عنوان<br> لاین&shy;های دارای سازگاری عمومی شناسایی شدند.</strong></p> <p>To investigate the effect of genotype, environment, and their interaction on seed yield of Kabuli type chickpea lines and identifying lines with high seed yield seed yield stability under different environmental conditions a field experiment was carried out. The experiment was conducted using fourteen chickpea genotypes in randomized complete bloch design with four replications in four agricultural research stations i.e. Urmia, Kurdistan , Maragheh&nbsp; and Hamedan&nbsp; during three successive cropping seasons (2010-2013) in winter planting under rainfed conditions. The highest average seed yield (1931.2 kg.ha^-1) was obtained at Urmia in 2011 and the lowest (379.1 kg.ha^-1) was at Hamedan in 2012. The highest and lowest average seed yield obtained in G4 (1163.5 kg.ha^-1) and G2 (756.02 kg.ha^-1), genotypes, respectively. Combined analysis of variance indicated that the main effect due to environments (E), genotypes (G), and genotype &times; environment interaction (GEI) were highly significant. The contribution of E, G, and GEI to the total variation in seed yield was about 70.61%, 3.20% and 11.21%, respectively. The GEI was partitioned using GGEbiplot model. According to singular value partitioning, the first two principal components explained PC1=43.09% and PC2=23.34% of total variations in data of seed yield. On the basis of GGE biplots, G6, G4 and G11 had high seed yield and yield stability as compared to the other genotypes. Results of this experiment divided environments to two distinct mega-environments including &quot;Urmia and Maragheh&quot; and &quot;Kurdistan and Hamedan&quot;, which G6 (FLIP 99-26C) and G4 (FLIP 00-39C) can be recommended for each mega environment, respectively. In addition, G5, G7, and G8 identified as genotypes with wide adaptation for the four environments.</p> تجزیه پایداری, عملکرد دانه, نخود تیپ کابلی و GG بای پلات. Seed yield, Kabuli chickpea, Stability analysis and GG Biplot. 63 75 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-506&slc_lang=fa&sid=1 Homayoun Kanouni همایون کانونی hkanouni@yahoo.com 100319475328460010839 100319475328460010839 Yes مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان Yadollah Farayedi یداله فرایدی hkanouni@yahoo.com 100319475328460010840 100319475328460010840 No موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، مراغه Seyyed Hassan Sabaghpour سید حسین صباغ پور hkanouni@yahoo.com 100319475328460010841 100319475328460010841 No مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان Ali Saeid علی سعید hkanouni@yahoo.com 100319475328460010842 100319475328460010842 No مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی، ارومیه