fa اثر تنش خشکی و کود نیتروژن بر عملکرد دانه وکارایی زراعی مصرف نیتروژن گندم (Triticum aestivum L.) رقم سیروان در شرایط استان فارس تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p dir="RTL"><strong>در این پژوهش اثر سطوح کود نیتروژن (صفر، 75، 150، 225، 300 و 375 کیلوگرم در هکتار) و آبیاری </strong><strong>[</strong><strong>آبیاری مطلوب (بدون تنش)، قطع آبیاری در مراحل ظهور سنبله و پر شدن دانه و شرایط دیم</strong><strong>]</strong><strong> بر عملکرد دانه و صفات زراعی گندم رقم سیروان در سال‌های زراعی 93-1392 و 94-1393 در دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که کارایی زراعی مصرف نیتروژن، بهره&shy;وری آب، عملکرد و اجزای عملکرد در شرایط دیم کاهش و میزان پروتئین دانه افزایش داشت. عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک در شرایط دیم به میزان 67 و 58 درصد در سال اول و 75 و 65 درصد در سال دوم کمتر از تیمار آبیاری مطلوب بود. حداکثر مقدار عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک به&shy;ترتیب از تیمارهای 150 و 225 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در شرایط بدون تنش بدست آمدند. این مقادیر برای سال اول به&shy;ترتیب 5681 و 11950 کیلوگرم در هکتار و برای سال دوم 4545 و 10158 کیلوگرم در هکتار بود. قطع آبیاری در مراحل ظهور سنبله و پر شدن دانه با کاهش وزن هزار دانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک و افزایش میزان پروتئین دانه در هر دو سال همراه بود. مصرف نیتروژن تا حد بهینه (150 کیلوگرم در هکتار) در هر دو سال تاثیر مثبتی بر عملکرد دانه، اجزای عملکرد و بهره&shy;وری آب داشت، ولی این اثر در شرایط آبیاری مطلوب و تنش متفاوت بود، به&shy;طوری&shy;که با افزایش شدت تنش، از تاثیر مثبت نیتروژن کاسته شد. حداکثر مقدار بهره&shy;وری آب از تیمار 150 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در تیمار قطع آبیاری در زمان ظهور سنبله (به ترتیب 815 و 672 کیلوگرم در مترمکعب در سال اول و سال دوم) بدست آمد. کارایی زراعی مصرف نیتروژن در اثر افزایش مصرف نیتروژن، کاهش یافت و در تیمار 375 کیلوگرم در هکتار به کمترین مقدار خود رسید. تیمار 75 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در تیمار قطع آبیاری در مرحله پر شدن دانه دارای بیشترین کارایی زراعی مصرف نیتروژن در هر دو سال آزمایش بود (به‌ترتیب 5/20 و 19 کیلوگرم در کیلوگرم در سال اول و سال دوم). در مجموع در شرایط آبیاری مطلوب مقادیر 4/211 و 3/195 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (به ترتیب برای سال اول و سال دوم) و در شرایط دیم مقادیر 1/144 و 5/138 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (به‌ترتیب برای سال اول و سال دوم) به عنوان مقادیر بهینه نیتروژن برای گندم رقم سیروان در منطقه اجرای آزمایش تعیین شد. </strong></p> <p>In this experiment the effect nitrogen fertilizer levels (0, 75, 150, 225, 300 and 375 kg.ha^-1) and four irrigation levels (normal irrigation, irrigation withhold at spike emergenc, grain filling stages and rainfed conditons) were evaluated on grain yield and agronomic traits of wheat cv. Sirvan during 2013-2014 and 2014-2015 at College of Agriculture, Shiraz University, Iran. Results showed that agronomic nitrogen use efficiency (ANUE), water productivity (WP), grain yield and yield components were reduced and protein content of grain increased under rainfed conditions. Grain yield and biological yield under rainfed condition were lower than normal irrigation by 67% and 58% in first and 75% and 65% in second years, respectively. The maximum grain yield and biological yield were obtained in 150 and 225 kgN.ha^-1, under normal irrigation condition (5681 and 11950 kg.ha^-1 for the first and 4545 and 10158 kg.ha^-1 for the second years, respctivley). Irrigation withhold at spike emergence and grain filling stages were associated with reduction in 1000 grain weight, grain yield, biological yield and harvest index and increase in protein content of grain in both years. Nitrogen application up to optimum level (150 kg.ha^-1) enhanced grain yield, yield components and water productivity in both years, but as water stress was intensified, the positive effect of nitrogen fertilizer was lowerd. The maximum water productivity was obtained in 150 kgN.ha^-1 under irrigation withhold at spike emergence stage (815 and 672 kg.m^-3 in first and second years, respectively). ANUE was reduced by increase in nitrogen fertilizer rate and the lowest rate was obtained in 375 kgN.ha^-1. The maximum ANUE was obtained in 75 kgN.ha^-1 under irrigation withhold at grain filling stage treatment (20.5 and 19 kg.kg^-1in the firast and second years, respectively). Overall, under normal irrigation condition, the application of 211.4 and 195.3 kgN.ha^-1 and under rainfed condition, the application of 144.1 and 138.5 kgN.ha^-1 (for the first and second years, respectively) were determined as the optimum rate of nitrogen fertilizer for wheat cv. Sirvan.</p> بهره‌وری آب, عملکرد دانه, کارایی زراعی مصرف نیتروژن و گندم. Agronomic nitrogen use efficiency, rainfed, yield, yield components, water productivity. 349 363 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-501&slc_lang=fa&sid=1 Sadegh Shahrasbi صادق شهراسبی Yaemam@shirazu.ac.ir 100319475328460010914 100319475328460010914 No دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز Yahya Emam یحیی امام Yaemam@shirazu.ac.ir 100319475328460010915 100319475328460010915 Yes استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز Abdolmajid Ronaghi عبدالمجید رونقی Yaemam@shirazu.ac.ir 100319475328460010916 100319475328460010916 No استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز Hadi Pirasteh-Anosheh هادی پیرسته انوشه Yaemam@shirazu.ac.ir 100319475328460010917 100319475328460010917 No استادیار مرکز ملی تحقیقات شوری، یزد