fa ارزیابی روابط عملکرد دانه و صفات فیزیولوژیک مرتبط با تحمل تنش شوری در ژنوتیپ‌های گندم نان (Triticum aestivum L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p dir="RTL"><strong>به منظور ارزیابی صفات فیزیولوژیک و زراعی موثر در تحمل به تنش شوری و ارتباط آنها با عملکرد دانه و همچنین بررسی اثر تنش شوری بر آنها، 25ژنوتیپ گندم نان (شامل ارقام بومی وتجاری، لاین‌های امید بخش و شاهدهای ارگ، بم، افق و سیستان) در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار در دو آزمایش جداگانه در شرایط تنش شوری آب و خاک به مدت دو سال زراعی (93-1391) در ایستگاه تحقیقاتی خراسان جنوبی- بیرجند مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس مرکب برای صفات مورد مطالعه در هر دو شرایط، اختلاف معنی‌داری را بین ژنوتیپ‌ها نشان داد. در شرایط تنش ژنوتیپ‌های 25، 22 و 20 به ترتیب با میانگین عملکرد دانه 5517، 5322 و5317 کیلوگرم در هکتار و در شرایط بدون تنش ژنوتیپ‌های 1(شاهد سیستان)، 20 و 25 به ترتیب با میانگین عملکرد 7869، 7728 و 7706 کیلوگرم در هکتار، بیشترین عملکرد دانه را داشتند. بیشترین میزان کاهش ناشی از تنش شوری به</strong> <strong>ترتیب در صفات نسبت پتاسیم به سدیم (برگ پرچم)،</strong> <strong>عملکرد</strong> <strong>دانه، عملکرد بیولوژیک، سطح برگ پرچم، طول پنالتیمت، طول پدانکل و</strong> <strong>ارتفاع</strong> <strong>بوته مشاهده گردید. در مقابل میانگین صفات دمای پوشش گیاهی و میزان یون سدیم (برگ پرچم) در شرایط تنش شوری، افزایش یافت. در شرایط تنش شوری عملکرد دانه با عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه در شرایط غیرشور، نسبت پتاسیم به سدیم، محتوای کلروفیل (</strong><strong><span dir="LTR">SPAD</span></strong><strong>)، محتوای آب نسبی، شاخص برداشت، طول سنبله، طول پدانکل و وزن هزار دانه همبستگی مثبت و معنی‌دار و با میزان یون سدیم همبستگی منفی و معنی‌داری داشت. نتایج تجزیه</strong> <strong>رگرسیون</strong> <strong>نشان</strong> <strong>داد که</strong> <strong>در شرایط تنش شوری صفاتی</strong> <strong>مانند عملکرد</strong> <strong>بیولوژیک، شاخص برداشت، نسبت پتاسیم به سدیم، میزان یون سدیم، طول سنبله و عرض برگ پرچم اثر معنی‌داری</strong> <strong>بر</strong> <strong>عملکرد</strong> <strong>دانه</strong> <strong>داشته</strong> <strong>و</strong> <strong>سهم</strong> <strong>قابل</strong> <strong>توجهی</strong> <strong>از تغییرات</strong> <strong>عملکرد دانه را تببین</strong> <strong>می‌کنند. با استفاده از تجزیه به عامل‌ها در شرایط تنش شوری، 21 متغیر در پنج عامل تعریف شدند که در مجموع 46/80&nbsp; درصد از تغییرات داده‌ها را توجیه کردند. نتایج این آزمایش نشان داد که خصوصیاتی مانند</strong> <strong>عملکرد بیولوژیک،</strong> <strong>شاخص</strong> <strong>برداشت، نسبت پتاسیم به سدیم، میزان یون سدیم، طول سنبله، محتوای کلروفیل، محتوای آب نسبی و وزن هزار دانه را می‌توان به عنوان معیارهایی برای انتخاب در جهت بهبود عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های گندم در شرایط تنش شوری معرفی کرد. ژنوتیپ‌های 13، 20، 21، 22، 23، 24 و 25 که غالباً در شجره خود یکی از ژنوتیپ‌های متحمل به شوری کارچیا، </strong><strong><span dir="LTR">Sakha8</span></strong><strong> و22-66-1 را دارند، با داشتن عملکرد دانه بالا و خصوصیات مناسب فیزیولوژیک، به عنوان &nbsp;ژنوتیپ‌های برتر و مناسب برای شرایط شور شناسایی شدند.</strong></p> <p>Effects of salinity on morpho-physiological traits of twenty-five hexaploid wheat genotypes (landraces, commercial cultivars, promising breeding lines, and Arg, Bam, Ofogh and Sistan as checks), were studied. Bread wheat genotypes were evaluated in randomized complete block design with three replications in each of the environmental conditions (saline and non-saline conditions) at the research filed station of Birjand, Iran in 2012-2014 cropping seasons. Combined analysis variance revealed significant differences among grnotypes for the studied traits. In saline condition, the maximum grain yield (5517, 5322, 5317 kg.ha^-1) obtained in genotypes No. 25, 22 and 20, respectively and in non saline condition the maximum grain yield (7869, 7728 and 7706 kg.ha^-1) obtained in genotypes No. 1 (Sistan), 20 an 25, respectively. Results showed salinity led to decreased K⁺/Na⁺ratio of flag leaf, grain yield, biological yield, flag leaf area, length of penultimate, length of peduncle, plant height and increased Na⁺content of flag leaf and canopy temperature as compared with non-stress condintion. In saline condition, grain yield was significantly&nbsp; and positively correlated with grain yield in non-stress, biological yield (BY), K⁺/Na⁺ratio, chlorophyll content (SPAD), relative water content (RWC), harvest index (HI), length of spike, length of peduncle, thousand grain weight (TGW), while it was negatively correlated with Na⁺content of flag leaf. Stepwise regression analysis in saline condition showed BY, HI, K⁺/Na⁺ratio, Na⁺content of flag leaf, length of spike and width of flag leaf justified the majority of grain yield variation and can be used for indirect selection of grain yield. Factors analysis identified five factors which explained 80.46% of the total variation. On the basis of these results, it is concluded that criteria such as BY, HI, K⁺/Na⁺ratio, Na⁺content of flag leaf, length of spike, chlorophyll content, RWC and TGW could be considered as effective criteria for selecting to improve grain yield&nbsp; in the national wheat breeding programs for tolerance to salinity stress. Genotypes No. 25, 22, 20, 21, 24, 13 and 23 were determined as more tolerant genotypes even more than check cultivars. These genotypes have salt tolerant parents shuch as: Karchia, Sakha8 and 1-66-22 in their pedigrees.</p> تنش شوری, تجزیه به عامل‌ها, گندم نان, محتوای آب نسبی و نسبت پتاسیم به سدیم Bread wheatand, Factor analysis, K+/Na+ ratio, Relative water content and Salinity stress. 329 348 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-500&slc_lang=fa&sid=1 Ashkbous Amini اشکبوس امینی r.amirnia@urmia.ac.ir 100319475328460010918 100319475328460010918 Yes دانشجوی دکتری دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه Reza Amirnia رضا امیرنیا r.amirnia@urmia.ac.ir 100319475328460010919 100319475328460010919 No دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه Habibollah Gazvini حبیب اله قزوینی r.amirnia@urmia.ac.ir 100319475328460010920 100319475328460010920 No دانشیار پژوهش موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر