fa بررسی ترکیب‌پذیری و عمل ژن در برخی صفات کمی و مرفولوژیک هیبریدهای درون و بین گونه‌ای پنبه تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور تعیین ترکیب‌پذیری و نحوه عمل ژن برای صفات کمی و مرفولوژیک در تلاقی‌های بین گونه‌ای پنبه, سه والد از گونه G.hirsutum و سه والد از گونه G.barbadense در قالب آزمایش دی آلل یک طرفه 66 تلاقی داده شدند و 15 هیبرید حاصل همراه با شش والد (مجموعاً 21 ژنوتیپ) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. بررسی صفات کمّی (عملکرد وش، وزن و تعداد غوزه) و مرفولوژیک (ارتفاع بوته، طول و تعداد شاخه‌های رویا و زایا) نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها از نقطه‌نظر تمامی صفات مورد مطالعه (بجز تعداد شاخه‌های زایا) اختلاف معنــی‌دار وجــود نــداشت. در مقایسه میانگین‌ها, هیبرید درون‌گونه‌ای Siokra324Tabladila و پس از آن هیبریدهای بین گونه‌ای Termez14Tabladila و Termez14Siokra324 از نظــر عملکــرد در کــلاس‌های نخست قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس ترکیب‌پذیری نشان داد که برای صفات عملکرد, تعداد و وزن غوزه, ارتفاع بوته و طول شاخه زایا, واریانس افزایشی و غیر افزایشی و برای صفات تعداد شاخه رویا و طول شاخه رویا واریانس افزایشی ژن دخــالت داشــت. والد Siokra324 از گونه G.hirsutum و والد Termez14 از گونه G.barbadense بهترین ترکیب شونده عمومی و هیبریدهای درون و بین گونه‌ای Siokra324Tabladila و Termez14Tabladila بهتــرین تــرکیب شــونده‌های خصــوصی بـودند. بررسی پارامترهای حاصل از تجزیه ژنتیکی به روش هیمن _ جینکز همراه با تجزیه گرافیکی صفات, ضمن تائید نتایج بالا نشان دادند که برای صفات وزن غوزه و طول شاخه رویا رابطه غالبیت نسبی و برای سایر صفات رابطه فوق غالبیت دیده می‌شود، به علاوه ژن‌های غالب برای صفات عملکرد, تعداد غوزه, ارتفاع, تعداد و طول شاخه زایا اثر افزاینده و مثبت داشتند. In order to study combining ability and gene action for quantitative traits in intra and interspecific hybrids, three genotypes of G.hirsutum with three genotypes of G.barbadense were intercrossed in a half-diallel pattern. Fifteen hybrids with six parents (21 genotypes) were studied in a randomized complete block design (RCBD) with three replications at Gorgan(Karkandeh) Cotton Research Station. Some quantitative and morphological traits (yield, boll weight, boll number, plant height, monopod and sympod length, monopod and sympod number) were measured and recorded in hybrids and parents. Results showed significant differences among genetypes for all traits, except for sympod number. Based on mean yield Siokra 324Tabladila (intraspecific hybrid) and Termez14Siokra324 (interspecific hybrid) were superior, in comparison to the other hybrids. Combining ability analysis showed that additive and non-additive variances were effective on cotton yield, boll number, boll weight, plant height, and sympod length, however, additive gene action may be important for the monopod number and monopod length. The siokra324 (G.hirsutum) and Termez14(G.barbadense) were identified as best parents for GCA. Siokr324Tabladila (intraspecific hybrid) and Termez14 Tabladila (interspecific hybrid) had best specific combining ability. Estimates of the genetic parameters according to Hyman and Jinks method supported the results. Average degree of dominance at each locus and graphical analysis indicated partial dominance for boll weight and monopod length, and over dominance effects for other traits. Dominant genes had positive and increasing effects on the yield, boll number, plant height and sympod length. هیبرید بین گونه‌ای, پنبه, دای آلل, ترکیب‌پذیری, عمل ژن Intra-Specific hybrid, Inter-Specific hybrid, Cotton, Diallel, Combining ability, Gene action 0 0 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-360&slc_lang=fa&sid=1 Omran Alishah عمران علیشاه 100319475328460011511 100319475328460011511 Yes Parichehr Ahmadian Tehrani پریچهره احمدیان تهرانی 100319475328460011512 100319475328460011512 No Mohammad Reza Ghannadha محمدرضا قنادها 100319475328460011513 100319475328460011513 No Mansour Omidi منصور امیدی 100319475328460011514 100319475328460011514 No Mahmoud Mesbah محمود مصباح 100319475328460011515 100319475328460011515 No