fa اثر تنش خشکی بر صفات فیزیولوژیک، عملکرد دانه و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های نخود (Cicer arietinum L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <p>به منظور ارزیابی اثر خشکی بر عملکرد و برخی اجزای آن و همچنین بررسی ارتباط صفات فیزیولوژیکی با عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی، 19 ژنوتیپ نخود در قالب یک آزمایش مزرعه‌ای و یک آزمایش گلدانی در سال زراعی 90-1389 در دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان مورد بررسی قرار گرفتند. آزمایش مزرعه‌ای به صورت کرت‌های خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار به اجرا درآمد. دو رژیم آبیاری مطلوب و دیم در کرت‌های اصلی و 19ژنوتیپ نخود در کرت‌های فرعی قرار گرفتند و عملکرد دانه، اجزای عملکرد و شاخص‌‌های تحمل و حساسیت به تنش خشکی مورد ارزیابی قرار گرفتند. آزمایش گلدانی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. عامل اول شامل دو رژیم آبیاری (آبیاری در 3- و 12- بار پتانسیل آب خاک ) و عامل دوم شامل 19 ژنوتیپ نخود بودند. در این آزمایش هدایت روزنه‌ای در مرحله رویشی و فعالیت آنزیم پلی فنل اکسیداز در مراحل رویشی و زایشی اندازه‌گیری شدند. ژنوتیپ‌های مورد بررسی بر اساس عملکرد دانه با استفاده از شاخص‌های حساسیت و تحمل به تنش به گروه‌های پر محصول و کم محصول و حساس و متحمل به خشکی گروه‌بندی شدند. نتایج نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش تعداد غلاف و دانه در واحد سطح به ترتیب به میزان 43 و 44 درصد و همچنین کاهش 43 درصدی عملکرد دانه شد، در حالیکه بر وزن صد دانه تاثیر چندانی نداشت. در آزمایش گلدانی میزان هدایت روزنه‌ای تحت تنش خشکی 78 درصد کاهش یافت و ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی دارای 33 درصد هدایت روزنه‌ای بیشتر در مقایسه با ژنوتیپ‌های حساس بودند. از طرف دیگر بین فعالیت آنزیم پلی فنل اکسیداز در مرحله رویشی و هدایت روزنه‌ای رابطه مثبت و معنی‌داری (**52/0= r) مشاهده شد. براساس نتایج آزمایش به نظر می‌رسد که می‌توان از صفات هدایت روزنه‌ای و فعالیت آنزیم پلی فنل اکسیداز در گزینش ژنوتیپ‌های نخود جهت بهبود تحمل به تنش خشکی استفاده کرد.</p> To investigate drought stress effects on grain yield and its component in chickpea genotypes and its relation with physiological characteristics, nineteen chickpea genotypes were evaluated in field and pot experiments at the Faculty of Agriculture, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran, in 2010-11 cropping season. Field experiment was carried out as split plot arrangement in randomized complete blocks design (RCBD) with three replications. Irrigation and rainfed conditions were assigned to main plots and chickpea genotypes were randomized in subplots. Grain yield, some yield components and drought resistance and susceptible indices were measured and recorded. Pot experiment was conducted as factorial arrangement using RCBD with two factors including irrigation treatments (irrigation at -3 (control) and -12 bar (stress) of soil water potential) and 19 chickpea genotypes as second factor with three replications. In this experiment, stomatal conductance at the vegetative stage and polyphenol oxidase activity at the vegetative and reproductive stages were studied. Chickpea genotypes divided in high and low yield potential and drought tolerant and susceptible genotypes based on seed yield under drought and control conditions. Results showed that drought stress reduced pod and grain per square meter by 43% and 44%, respectively and caused 43% reduction of grain yield, however, it did not have significant effect on 100 grain weight. In pot experiment, drought stress reduced stomatal conductance by 78% and drought tolerant genotypes had 33% higher stomatal conductance in comparison to drought susceptible genotypes. There were highly significant positive correlation (r = 0.52**) between polyphenol oxidase activity and stomatal conductance. It can be conclude that polyphenol oxidase activity and stomatal conductance would be useful physiological traits for improvement of drought tolerant genotypes in chickpea breeding programs. پلی‌فنل اکسیداز, تحمل خشکی, نخود و هدایت روزنه‌ای Chickpea, Drought tolerance, Stomatal conductance and Polyphenol oxidase 91 108 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-16&slc_lang=fa&sid=1 Adel Sio-Se Mardeh عادل سی و سه مرده sioadel@yahoo.com 100319475328460011021 100319475328460011021 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان Farideh Sadeghi فریده صادقی 100319475328460011022 100319475328460011022 No دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان Homayoun Kanouni همایون کانونی 100319475328460011023 100319475328460011023 No مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کردستان Bahman Bahramnejad بهمن بهرام نژاد 100319475328460011024 100319475328460011024 No دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان Sonia Gholami سونیا غلامی 100319475328460011025 100319475328460011025 No دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان