fa اثر محدودیت رطوبتی در مراحل قبل و بعد ازظهور بساک بر برخی ویژگی‌های زراعی، عملکرد و اجزای عملکرد تریتیکاله هگزاپلوئید تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research در این بررسی اثر محدودیت رطوبتی در مراحل قبل و بعد از ظهور بساک بر برخی ویژگی‌های زراعی، عملکرد دانه و اجزای آن در ژنوتیپ‌های تریتیکاله، با استفاده از طرح اسپلیت پلات در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در طی دو سال زراعی 82-1380 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی طرق مشهد مورد مطالعه قرار گرفت. عامل اصلی محدودیت رطوبتی در مراحل مختلف نمو، شامل: L1– شرایط بهینه رطوبتی، L2 – محدودیت رطوبتی از مرحله گیاهچه تا برجستگی دوگانه (مرحله رویشی)، L3 - از مرحله برجستگی دوگانه تا ظهور بساک (مرحله زایشی قبل از ظهور بساک) L4 – پس از مرحله ظهور بساک، L5 - محدودیت رطوبتی در شرایط طبیعی و یک آبیاری در مرحله ظهور بساک L6- دریافت بارندگی و یک بار آبیاری در مرحله شیری دانه. محدودیت رطوبتی با قطع آبیاری و جلوگیری از بارندگی به وسیله باران‌گیر (Rain shelter)‌ ایجاد گردید. عامل فرعی پنج ژنوتیپ تریتیکاله هگزاپلوئید (Juanillo 92 و چهار لاین امیدبخش) بود. نتایج نشان داد تنش محدودیت رطوبتی در مرحله رویشی (L2) باعث کاهش عملکرد دانه، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، تعداد دانه در واحد سطح ، ماده خشک کل در مرحله ظهور بساک و درصد باروری سنبله‌ها نسبت به شرایط بهینه (L1) شد ولی نسبت به تنش محدودیت رطوبتی در مراحل دیگر (L3 وL4 ) عملکرد دانه بیشتر بود. محدودیت رطوبتی از مرحله برجستگی دوگانه تا ظهور بساک (L3) باعث کاهش قابل توجه عملکرد و اجزای آن شد، عملکرد دانه در این تیمار نسبت به L1 به میزان 47% و نسبت به L2 ، 30 % کاهش داشت. کمترین تعداد دانه در واحد سطح در بین کلیه سطوح L به تیمار L3 تعلق داشت به طوری که در مقایسه با L1 به میزان 52% و نسبت به L2، 39% کاهش نشان داد. محدودیت رطوبتی پس از مرحله ظهور بساک (L4) علاوه بر کاهش وزن هزار دانه‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎ (29%) ، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک و طول دوره پر شدن دانه و تعداد دانه در واحد سطح را نیز در مقایسه با L1 کاهش داد. آبیاری در مرحله ظهور بساک (L5) در مقایسه با آبیاری در مرحله شیری دانه (L6) کاهش کمتر عملکرد و اجزای آن را به همراه داشت. ژنوتیپ‌های شماره 3(Ardi-1/Topo1419//Erizo-9 CTY87-852) و شماره 4(Cargo/Ibex//Civet#2) کمترین شاخص حساسیت به تنش محدودیت رطوبتی و بالاترین عملکرد را در شرایط بهینه داشتند. To study the effect of pre-and post-anthesis water limitation on agronomic characteristics, grain yield and it’s components of hexaploid triticale (X Triticosecale wittmack), a field experiment was conducted in split plot design using RCBD, with three replications in Mashhad Agricultural Research Station in two successive cropping seasons (2001-2003). Main plots (L) were water limitation in different growth stages with 6 levels (L1: optimum conditions, L2: Water Limitation from seedling to double ridge stage(vegetative pre-anthesis), L3: Water Limitation from double ridge to anthesis stage (reproductive pre-anthesis), L4: Water limitation in post-anthesis stage, L5 and L6 received rainfall during cropping seasons with only one supplementary irrigation at anthesis or milky stage, respectively). Five hexaploid triticale genotypes (Juanillo 92 and four promising lines) were assigned to sub plots. Results showed that water deficit in vegetative pre-anthesis stage (L2) reduced grain yield, No. of grains per spike, kernels weight per spike, No. of grains per square meter, total dry weight at anthesis and seed set percentage in comparison to optimum condition (L1). However, grain yield in pre-anthesis water stress reduced less than L3 and L4 treatments. Out of four treatments (L1, L2, L3 and L4), water stress in double ridges to anthesis (L3) had the highest negative effect on grain yield (in comparison to L1 and L2 47% and 30% less grain yield, respectively) and it’s components. Water stress from double ridge to anthesis also produced minimum No. of grains per square meter (in comparison to L1 and L2 52% and 39% less grain per square mater, respectively). However, 1000 kernel weight was increased in comparison to L1 and L2. Water stress in post-anthesis (L4) had negative effect on grain yield, 1000 kernel weight, days to physiological maturity, grain filling duration and No. of grains per square meter. Irrigation at anthesis (L5) was more effective than milky stage (L6) under natural conditions (without using rain shelter). Genotypes No.3 (Ardi-1/Topo1419//Erizo-9 CTY87-852 ) and No. 4 (Cargo/Ibex//Civet#2) had the lowest water stress susceptibility index (SI) and high grain yield under optimum conditions. برجستگی دوگانه, تریتیکاله, شاخص حساسیت, ظهور بساک, محدودیت رطوبتی و مراحل نمو. Anthesis, Developmental stages, Double ridges, Susceptibility index, triticale, Water limitation 172 187 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-307&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Nazeri محمود ناظری 100319475328460012153 100319475328460012153 Yes Nasser Majnoon Hoseini ناصر مجنون حسینی 100319475328460012154 100319475328460012154 No Mohammad Reza Jalal Kamali محمدرضا جلال کمالی 100319475328460012155 100319475328460012155 No Daryoush Mazaheri داریوش مظاهری 100319475328460012156 100319475328460012156 No Mohammad Reza Ghanadha محمدرضا قنادها 100319475328460012157 100319475328460012157 No