fa بررسی پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های امیدبخش برنج (Oryza sativa L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور تعیین پایداری عملکرد دانه و صفات کمی و کیفی هشت لاین امیدبخش برنج به همراه ارقام خزر و نعمت به عنوان شاهد، آزمایشی در سه منطقه گیلان در سال‌های 1376 و 1377 اجرا شد. نوع طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار و فاصله بوته 25×25 سانتیمتر بود. نتایج تجزیه واریانس ساده نشان داد که بین ژنوتیپ‌های مختلف از نظر عملکرد دانه اختلاف معنی‌دار وجود داشت. آزمون بارتلت، یکنواختی اشتباهات آزمایشی را تأئید کرد و سپس تجزیه واریانس مرکب با فرض تصادفی بودن سال‌ها و مکان‌ها و ثابت بودن ژنوتیپ‌ها و هم‌چنین آزمون F براساس امیدریاضی میانگین مربعات انجام شد. معنی‌دار شدن نتایج نشان داد که اثر ساده ژنوتیپ که بیانگر وجود تفاوت در بین ژنوتیپ‌های مختلف بود. اثر ساده مکان و سال و اثر متقابل مکان× ژنوتیپ و سال× ژنوتیپ معنی‌دار نشدند. یعنی ژنوتیپ‌های متفاوت عکس‌العمل یکسانی را در مکان‌ها و سال‌های مختلف داشتند. در حالی که اثر متقابل سال×مکان و سال ×مکان× ژنوتیپ معنی‌دار شدند. این مسئله اهمیت اثرمتقابل سال × مکان را بر روی معنی‌دار شدن اثر متقابل سه جانبه نشان داد. پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌ها با استفاده از شش روش مختلف شامل واریانس و ضریب تغییرات محیطی (پارامتر 1)، ضریب رگرسیون میانگین عملکرد به شاخص محیطی (پارامتر 2)، واریانس انحراف از خط رگرسیون (پارامتر 3) و واریانس و ضریب تغییرات درون ‌مکانی (پارامتر 4) تعیین‌گردید. نتایج حاصل از این روش‌ها کم ‌و بیش متفاوت بود ولی در تمام روش‌ها ژنوتیپ‌های 7604 و 7606 به ترتیب با متوسط عملکرد 331/4 و 313/4 تن در هکتار علاوه بر شاهد خزر و نعمت، به دلیل داشتن واریانس ((S2i و ضریب تغییرات محیطی (CVi) و واریانس درون مکانی (MSy/p) کمتر، دارا بودن ضریب خط رگرسیون (bi) معادل یک و هم‌چنین واریانس انحراف از خط رگرسیون ((S2di کم و غیرمعنی‌دار ، به عنوان ژنوتیپ‌های پایدار شناخته شدند. در نتیجه این ژنوتیپ‌ها با توجه به داشتن میانگین عملکرد دانه بیشتر از شاهد خزر و خصوصیات کیفیت پخت و تبدیل مناسب به عنوان ژنوتیپ‌های جدید انتخاب شدند. In order to determine the adaptation and stability of grain yield in 8 rice promising genotypes as well as two commercial cultivars (Khazar and Neamat), as control, a field experiment was carried out in three locations in Gilan province during 1997 and 1998 cropping seasons. The experimental design was randomized complete block with 4 replications and planting distance was 25 cm × 25 cm. Analysis of variance showed significant differences for grain yield among genotypes. Combined ANOVA was also performed following Bartlett test (for uniformity of error variances). Year and location effects were considered random while genotypic effect fixed. The F test was calculated based on expected mean squares. Results showed significant differences among the genotypes. The effects of location and year and genotype location and genotype year interactions were not significant. It means that the genotypes had similar response over different locations and years. However, the interaction effects of year location, and year location genotype were significant. Stability of genotypes were evaluated using six different methods including: variance (S2i) and coefficient of variability (CVi)of environment (parameter no.1), coefficient of regression of mean yield on environmental index (bi) (parameter no.2), variance of deviation from regression (S2di) (Parameter no.3) and within location variance (MSy/p) and C.V. (parameter no.4). Results of these methods were different more or less however, genotypes no.7604 and 7606 as well as Khazar and Neamat were determined as stable genotypes, because low S2i, CVi and MSy/p and bi equal to unity and low and non- significant S2di. Consequently, due to higher mean yield compared to Khazar and the desired cooking and milling qualities, these two genotypes were selected to be released. برنج , پایداری عملکرد, کیفیت پخت و تبدیل, صفات زراعی. Rice, Grain yield stability, Milling and Cooking quality 112 122 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-302&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Rahim Souroush حسین رحیم سروش 100319475328460012136 100319475328460012136 Yes