fa اثر آرایش کاشت و تراکم بوته بر عملکرد و اجزاء عملکرد دانه دو رقم کلزای گلبرگ‌دار و بدون گلبرگ تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research صفت بدون گلبرگی یکی از صفات مرفولوژیک مهم در کلزا است که به دلیل نفوذ بهتر نور به داخل سایه‌انداز گیاهی و بهره‌برداری کارآمدتر از تابش خورشیدی، قابلیت کشت در تراکم‌های بالاتر و در نتیجه افزایش عملکرد در واحد سطح را به همراه دارد. به منظور بررسی اثر تراکم بوته و آرایش کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه دو رقم کلزای گلبرگ‌دار و بدون گلبرگ، آزمایشی در سال زراعی 85-1384 در مزرعه تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات برنج کشور در رشت به اجرا گذاشته شد. طرح آزمایشی مورد استفاده در این آزمایش، اسپلیت پلات فاکتوریل با طرح پایه بلوک کامل تصادفی در سه تکرار بود که دو آرایش کاشت مربع و مستطیل به عنوان کرت اصلی و دو رقم کلزای گلبرگ‌دار Hyola 401 و بدون گلبرگ Hylite 201 و تراکم‌های (33، 67 و 133 بوته در مترمربع)، به صورت فاکتوریل، به عنوان کرت‌های فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج حاصل نشان داد که بین تیمارها از نظر صفات اندازه‌گیری شده اختلاف معنی‌داری وجود داشت. میانگین عملکرد دانه در ارقام بدون گلبرگ 6/14درصد بیشتر از رقم گلبرگ‌دار بود (به ترتیب 95/3441 و 06/2938 کیلوگرم در هکتار). در تراکم 67 بوته در مترمربع که از نظر عملکرد دانه برای هر دو رقم، تراکم مطلوب محسوب می‌شد (به ترتیب 4870 و 4290 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد دانه و تعداد خورجین در بوته در رقم بدون گلبرگ به طور معنی‌داری (به ترتیب 10 و 12 درصد) بیشتر از رقم گلبرگ‌دار بود و این برتری در تراکم بالاتر (133 بوته در مترمربع) محسوس‌تر بود (به ترتیب 5/17 و 5/15 درصد) و این نشان‌دهنده قابلیت بالاتر این رقم برای کشت متراکم‌تر می‌باشد. علی‌رغم عدم وجود تفاوت معنی‌دار بین شاخص‌های برداشت دو رقم، برتری 5/4 و 11 درصدی این صفت در تراکم‌های 67 و 133 بوته در مترمربع نیز نشان‌دهنده قابلیت بالاتر انتقال مواد پرورده به دانه‌ها در رقم بدون گلبرگ در تراکم‌های بالاتر می‌باشد. محاسبه کارآیی مصرف تابش (RUE) نشان داد که احتمالاً دلیل اصلی برتری رقم بدون گلبرگ، بالاتر بودن کارآیی مصرف تابش آن (38/2 گرم بر مگاژول) در مقایسه با رقم گلبرگ‌دار (16/2 گرم بر مگاژول) بوده است. Apetalous flowers is an important morphological characteristic in rapeseed (Brassica napus L.), which cause response to higher planting population, more light transmition in canopy and radiation use efficiency, higher grain yield. In order to evaluate the effects of plant density and planting pattern on grain yield, yield components of apetalous and petalled rapeseed, a field experiment was conducted in Rice Research Institute of Iran, in 2005- 2006 cropping season. The experimental design was arranged in a split plot factorial in a randomized complete block design with three replications. Planting pattern (Rectangular and Square) as the main plots and two rapeseed cultivars (petalled = Hyola 401 and apetalous = Hylite 201) and plant density (33, 67 and 133 plants per square metrer) as subplots, respectively. The number of secondary branch per plant, plant height, number of siliques per plant, number of seeds per silique, silique length, oil percentage, thousand grain weight, harvest index, biological yield and grain yield were measured. Results showed that there were significant differences between treatments in measured traits. The average grain yield in apetalous cultivar was 14.6% higher than the petalled cultivar (3441.95 and 2938.06 Kg/ha, respectively). Plant density of 67 plants per unit area was determined to be the optimum plant density for two cultivars (4870 and 4290 Kg/ha respectively). Grain yield and number of siliques per plant in apetalous rapeseed was significantly higher than the petalled rapeseed (10 and 12%, respectively). This superiority was more evident at higher density (133 plants per unit area) i. e. 17.5 and 15.5%, respectively), indicating that apetalous cultivar has higher capability for higher plant population. In spite of non significant differences between harvest indices, right harvest indices of 4.5 and 11% in apetalous rapeseed in 67 and 133 plant densities, showed its higher capability for assimilate transport to grain. It seems that the main reason of superiority of apetalous rapeseed cultivar may be due to higher radiation use efficiency (RUE) compared to petalled cultivar (2.38 vs. 2.16 g.MJ-1, respectively). آرایش کاشت, تراکم بوته, عملکرد دانه, اجزای عملکرد دانه, کارآیی مصرف تابش, کلزای بدون گلبرگ. Apetaluos, Petalled, Rapeseed (Brassica napus L.), Planting pattern, Plant density, Radiation use efficiency (RUE), Grain yield, Grain yield components 60 76 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-256&slc_lang=fa&sid=1 Abdolazim Ozoni Davaji عبدالعظیم اوزونی‌دوجی 100319475328460012455 100319475328460012455 No Masoud Esfahani مسعود اصفهانی 100319475328460012456 100319475328460012456 Yes Habibollah Sami Zadeh Lahiji حبیب الله سمیع‌زاده لاهیجی 100319475328460012457 100319475328460012457 No Mohammad Rabiee محمد ربیعی 100319475328460012458 100319475328460012458 No