fa غربال کردن ژنوتیپ‌های برنج برای تحمل به تنش دمای پائین با استفاده از فلئورسانس کلروفیل تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research برنج گیاهی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری است که نسبت به درجه حرارت‌های پایین بسیار حساس و رشد آن در دمای پایین با مشکل مواجه می‌شود. فلئورسانس کلروفیل یکی از روش‌های متداول در غربال کردن گیاهان زراعی و بررسی تغییرات فتوسنتز آن‌ها در مواجهه با تنش‌های غیرزیستی می‌باشد. در این روش معمولاً رابطه بین مؤلفه‌های فلئورسانس کلروفیل و عملکرد فتوسنتزی برگ‌ها برای غربال گیاهان حساس و متحمل مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این آزمایش به منظور شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به تنش سرما, هفتاد وهفت ژنوتیپ برنج (شامل 49 لاین متحمل به تنش دمای پایین ارسالی از IRRI سری 2005 و 28 واریته زراعی ایرانی) به روش آبکشت در فیتوترون پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی کاشته شدند. قدرت رویش گیاهچه به روش استاندارد IRRI تعیین، و مؤلفه‌های فلئورسانس و تغییرات کلروفیل برگ سنجیده شدند. نتایج نشان داد که در شرایط تنش سرما (13/15 درجه سانتی گراد, شب/روز) مؤلفه‌های Fv:Fm،ΦPSII ، ETR،qP ، عدد کلروفیل‌متر و قدرت رویش گیاهچه کاهش معنی‌داری نسبت به شرایط طبیعی (22/ 29 درجه سانتی‌گراد, شب/روز) داشتند که بیانگر وارد شدن خسارت به زنجیره انتقال الکترون و افزایش اتلاف حرارتی و همچنین کاهش جذب فتوشیمیایی الکترون‌ها می‌باشد. ژنوتیپ‌های 33، 34, 36 از IRRI و 44 از فیلیپین دارای بیشترین میزان مؤلفه‌های Fv:Fm و ΦPSII در شرایط تنش و بدون تنش بودند و از این نظر متحمل به سرما ارزیابی شدند, در حالیکه رقم ایرانی هویزه کمترین تحمل نسبت به تنش سرما را نشان داد و از نظر مؤلفه‌های فوق در پایین‌ترین سطح خود قرار داشت. همچنین در شرایط تنش همبستگی معنی‌داری بین وزن خشک ریشه و قدرت رویش دیده شد, که نشان‌دهنده حساسیت ریشه به دما پایین است. با توجه به نتایج این آزمایش, از بین مؤلفه‌های فلئورسانس کلروفیل, مؤلفه حداکثر عملکرد کوآنتومی فتوسیستم دو (Fv:Fm), بهترین معیار برای انتخاب لاین‌های متحمل به تنش دمای پائین بوده و می‌توان از آن در برنامه‌های به‌نژادی به عنوان معیار انتخاب در نسل‌های در حال تفکیک و ارقام برنج استفاده کرد. Rice is a tropical and sub-hopical crop, which is sensitive to low temperature. Chlorophyll fluorescence is a common method for crop screening and monitoring of photosynthesis fluctuations under abiotic stresses. In this experiment, 77 rice genotypes including 49 line of International Rice Cold Tolerance Nursery (IRCTN 2005) and 28 Iranian rice were tested in split plot arrangement using compbility Randomized Design (CRD) in phytotrone for screening and monitoring of their performance. Variences International Rice Research Institute (IRRI) scoring system used for ranking of genotypes at normal and stress conditions. Chlorophyll fluorescence attributes, Chlorophyll content (SPAD values) as well as root and shoot dry weight were measured. Results showed that in low temperature 13/15 oC (night/ day, respectively) qP, ETR, ΦPSII, Fv:Fm, SPAD value and vigor of seedlings as well as root and shoot dry weight significant 7 reduced as compared with normal temperature 22/29 oC (night/day, respectively). Among genetypes of IRCTN No. 33, 34, 36 and 44 (the Philippines) had the highest values and stability of Fv:Fm and ΦPSII parameters in low and normal temperatures while Hoveizeh (from Iran) had the lowest tolerance to low temperature. In addition, there was a highly significant correlation between root dry matter and vigor, showing sensitivity of root to low temperature. Therefore, this parameter could be used as a criterion for selection of tolerant cultivars and genotypes to low temperatuer stress. برنج, تنش دمای پائین, فلئورسانس کلروفیل, عدد کلروفیل متر, غربال کردن. Chlorophyll fluorescence, Low temperatuer stress, Rice, Screening, SPAD value 14 31 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-252&slc_lang=fa&sid=1 Peyman Hassibi پیمان حسیبی 100319475328460012469 100319475328460012469 No Foad Moradi فواد مرادی 100319475328460012470 100319475328460012470 Yes Majid Nabipour مجید نبی پور 100319475328460012471 100319475328460012471 No