fa نکاتی در مورد آزمایش های مقایسه ارقام در چغندرقند تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research دقت و صحت آزمایش های زراعی چغندرقند به ویژه مقایسه ارقام در شرایطی که بخواهیم پارامترهای مختلف یک مدل آماری را به درستی برآورد نماییم، تحت تأثیر نوع طرح آماری، آرایش تیمارها، تکنیک های آزمایشی و تعداد تکرار قرار دارد. ارزیابی تیمارهای زراعی و یا آزمون ارقام جدید جهت ثبت یا تعیین ارزش زراعی آنها در مزرعه و یا گلخانه، احتیاج به طرح آماری مناسب دارد. شرایط و عوامل مختلفی از جمله ژنوتیپ، مکان، سال، تکنیک های زراعی و غیره بر عملکرد مواد گیاهی دخالت دارند که بعضی از این عوامل قبل از اجرای آزمایش شناخته شده نیستند و باعث تغییراتی می شوند که دقت و صحت یک آزمایش به زراعی یا به نژادی چغندرقند در مزرعه را تحت تأثیر قرار می دهند. علاوه بر عوامل تحت بررسی، تغییرات خارجی را به عنوان "اشتباه آزمایش" می توان نام برد. نوع و مقدار اشتباه آزمایشی ممکن است از منابع مختلف منشأ گرفته باشد که مهمترین آنها شامل دقت و صحت تکنیک ها و اندازه گیری ها و نوع طرح آزمایشی می باشد. انتخاب طرح آزمایشی، تابعی از تعداد عوامل موثر در آزمایش و شرایط اجرای آنها می باشد. در طرح های بلوکی، قرار گرفتن کرت ها باید در جهتی باشد که آثار ناشی از اختلاف خاک، تغذیه و عملیات زراعی در اشتباه آزمایشی به حداقل برسد. برای این منظور باید جهت بلوک های آزمایش عمود بر جهت کاشت باشد. مزرعه آزمایشی مناسب در کاهش واریانس اشتباه بسیار موثر است و رویش یکنواخت بذر چغندرقند علاوه بر خصوصیات ژنتیکی بستگی به کیفیت عملیات خاک ورزی و آماده سازی بستر خاک دارد. اندازه کرت و تعداد بوته در هر کرت در زمان یاداشت برداری بسیار مهم است. به طوریکه با افزایش سطح کرت چغندرقند اشتباه بین کرت های آزمایشی تا حدی کاهش و سپس افزایش می یابد. یکنواختی کرت به اندازه آن بستگی دارد. کرت های بزرگ اشتباه آزمایشی را افزایش و کرت های کوچک دقت آزمایش را کاهش می دهد. سطح متوسط کرت و تعداد بوته در کرت در زمان یادداشت برداری و برداشت نهایی باید در حدکافی باشند تا اشتباه آزمایشی همواره در سطح حداقل باقی بماند. چنانچه مقایسه ارقام در چند سال و چند منطقه انجام گیرد، اثرات ثابت یا تصادفی عوامل تغییرات در مدل آماری با توجه به ماهیت آنها باید طوری در نظر گرفته شوند که برآورد دقیقی از واریانس آن عوامل بدست آید. در طرح های مقایسه ارقام چغندرقند عمدتاٌ از طرح بلوک های کامل تصادفی و طرح های لاتیس استفاده می شود که هرکدام مزایا و معایبی دارند. به منظور کاهش واریانس اشتباه و افزایش دقت آزمایش، مقایسه ارقام در مزرعه باید طوری اجرا شود که بلوک های کامل و یا بلوک های ناقص (طرح لاتیس) در خاک یکنواخت قرار گیرند. از آنجایی که رقابت بین ارقام تجاری چغندرقند از نظر صفات کمی و کیفی بسیار نزدیک است، بنابراین بکارگیری مدل آماری مناسب براساس نوع و ماهیت عوامل تغییرات موجـب برآورد دقیقی از عملکرد تیمارهـا می شود و آن نیز منجر به گزینش ارقـام و لاین های برتر در آزمایش های به نژادی می گردد. Accuracy of sugar beet trials, particularly variety comparisons, depends on several factors including statistical design, treatments oriented, experimental techniques, and replication numbers in order to estimate various components of a statistical model precisely. Testing agronomic treatments or evaluating new varieties for plant protection (PVP) or value for cultivation and use (VCU) under both field and glass-house conditions needs a reliable statistical design. There are many factors and circumstances like response of genotype, location, year, agronomic techniques etc. that affect performance of a sugar beet trial. Some of these factors are usually unknown before conducting the experiment that may influence the precision and accuracy of a field experiment. In addition to these, uncontrolled variations are usually summed in the experimental error. Type and quantity of the “variance of error” may be originated from different sources in which mainly are the precision of measurements and techniques as well as choice of the experimental design. The experimental design is also function of a number of other factors. When using RCBD, plots should be oriented in such a way to minimize soil variation, nutrient and pesticide residuauls within a block. In practice, treatments should be applied in parallel to the directions of blocks of a trial to minimize variance of error. A well-prepared field trial is effective in reducing the experimental error however, a good and homogenous field emergence depends on the quality of seedbed preparation. Size of plot and plant number within a plot is essentially important. Homogeneity of a plot depends on its size too big plots increase the error and too small plots would leads to lack of precision. An optimum plot size and average number of plants at harvest time needs to be sufficient to stabilize the error at a low level. If a trial carried out at different locations for several years, effects of these factors must be considerd precisely. Random or fixed effects of entries are very important for the estimation of variances. In sugar beet variety trials, it is common to apply either RCBD or lattice designs, each of them has advantages and limitations. In order to reduce variance of error and consequently increasing experimental accuracy of variety comparison, complete block or incomplete blocks (lattice design) should be arranged on a homogenized soil. Since there are close competitions among commercial sugar beet varieties, an appropriate statistical model based on the type of variation sources is essential to select superior varieties within a trial and increases the efficiency of selection for superior lines and varieties in plant breeding programs. چغندر قند, طرح آزمایشی, مقایسه ارقام, کرت آزمایشی و نمونه برداری Sugar beet, Experimental design, ٍVariety trial, Experimental plots, Sampling 401 414 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-236&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Yaghoub Sadeghian-Motahar سید یعقوب صادقیان مطهر 100319475328460012342 100319475328460012342 Yes Mohammad Abdollahian-Noghabi محمد عبداللهیان نوقابی 100319475328460012343 100319475328460012343 No Hamid Ebrahimian حمید ابراهیمیان 100319475328460012344 100319475328460012344 No