fa برآورد عمل ژن‌ها و وراثت‌پذیری صفات مهم زراعی در برنج (Oryza sativa L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور برآورد عمل ژن‌ها و وراثت‌پذیری 8 صفت مهم زراعی، شش ژنوتیپ برنج در یک طرح تلاقی نیمه دی‌آلل 6 &times; 6 مطالعه گردیدند. در سال 1385 والدین و هیبریدهای F1 حاصل از آنها در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان کشت شد و صفات مرحله قبل از گلدهی، مرحله پس از گلدهی، سطح برگ پرچم، طول خوشه، تعداد دانه پر در خوشه، وزن هزار دانه و عملکرد دانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. تجزیه واریانس داده‌ها، اختلاف معنی‌داری را بین ژنوتیپ‌ها برای صفات مورد مطالعه در سطح احتمال یک درصد نشان داد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل گرافیکی به روش هیمن نشان داد که سهم اثر غیرافزایشی در کنترل اکثر صفات، به استثنای صفات مرحله قبل از گلدهی و طول خوشه، مهمتر از اثر افزایشی بود. صفات مرحله قبل از گلدهی و طول خوشه تحت کنترل اثر غالبیت ناقص ژن‌ها (با سهم بیشتر اثر افزایشی) و سایر صفات مورد مطالعه تحت کنترل اثر فوق غالبیت ژن‌ها در ژنوتیپ‌های انتخابی قرار داشتند. برای طول خوشه، والدین آلل‌های مغلوب بیشتری داشتند، درحالی که برای بقیه صفات فراوانی آلل‌های غالب بیشتر بود. وراثت‌پذیری خصوصی صفات نیز بین حداقل 165/0 برای مرحله پس از گلدهی تا حداکثر 794/0 برای طول خوشه متغیر بود. نتایج این تحقیق نشان داد که برای بهبود صفات مرحله قبل از گلدهی و طول خوشه می‌توان از هر دو روش گزینش و تولید هیبرید استفاده نمود. اما برای بهبود سایر صفات مورد مطالعه از جمله عملکرد دانه استفاده از پدیده هتروزیس و تولید ارقام هیبرید پیشنهاد می‌شود. In order to estimate the gene action and heritability of 8 important agronomic traits, 6 genotypes of rice were studied in a 6&times;6 half-diallel cross. Parents and their progenies were grown in a randomized complete block design with three replications in Field Research Station of the University of Guilan, Rasht, Iran, in 2006 cropping season. Eight traits including pre-anthesis phase, post anthesis phase, flag leaf area, panicle length, number of grain per panicle, 1000 grain weight and grain yield were evaluated. Analysis of variance of data showed significant differences (p<0.01) between genotypes for all studied traits. Results from graphical analysis based on Hayman method showed that non-additive effect for all traits, except pre-anthesis phase and panicle length, were important than the additive effect. Pre-anthesis phase and panicle length were controlled by partial dominance effect (with higher additive effect) and the other traits were controlled by over-dominance gene effect in selected genotypes. For panicle length, the parents had more recessive allele frequencies, while for other traits the frequencies of dominant alleles were greater in parents. Narrow-sense heritability varied from 0.165 to 0.794 for duration of post-anthesis phase and panicle length, respectively. It can be concluded that both hybridization and selection approaches can be used to improve panicle length and duration of pre-anthesis phase, however, for the other traits including grain yield heterosis and hybrid development are recommended. برنج, تجزیه و تحلیل گرافیکی هیمن, تلاقی دی‌آلل, عمل ژن و وراثت‌پذیری Diallel cross, Gene action, Hayman graphical analysis, Heritability and Rice. 362 376 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-203&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Rahimi مهدی رحیمی 100319475328460012225 100319475328460012225 No Babak Rabiei بابک ربیعی 100319475328460012226 100319475328460012226 Yes